راهنمای مطالعه · زبان و گفت‌وگو

کتاب‌خواندن و قصه‌گویی

انتخاب کتاب، زمان و شیوه خواندن و شریک‌کردن کودک در داستان.

از موضوع مورد نیازتان شروع کنید

در این شاخه چه می‌خوانید؟

۱۴ عنوان · هر عنوان، مستقیم به متن همان مطلب می‌رسد.

آغاز کتاب‌خواندن و انتخاب کتاب

۳ مطلب

آداب خواندن و توجه به کودک

۶ مطلب

شریک‌شدن در قصه و علاقه به کتاب

۵ مطلب

قدم‌به‌قدم در این شاخه

از اینجا بخوانید

نکته‌ها را بخوانید؛ «توضیح بیشتر» جزئیات را داخل همان کارت باز می‌کند.

۱۴ مطلب در این شاخه

بخش ۱۳ مطلب

آغاز کتاب‌خواندن و انتخاب کتاب

سن‌های پیشنهادی مجموعه، تصویرهای روشن و داستان‌های نزدیک به رابطه و مهربانی.

۱ تا ۶ ماهگی

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

پیشنهاد این مجموعه برای آغاز کتاب‌خواندن از هشت‌هفتگی

دکتر هلاکویی می‌گوید بیشتر متخصصان توصیه می‌کنند از هشت‌هفتگی کتاب خواندن برای کودک آغاز شود، تا تصویر کتاب و ارتباط کلامی و پیوند کتاب با پدر و مادر در ذهن او جا بیفتد و در آینده مطالعه برایش لذت و ارتباطی باارزش باشد.

توضیح بیشتربستن توضیح

برای فهم دقیق‌تر این نکته

دکتر هلاکویی کتاب و گفت‌وگو را راه‌های مهم آگاهی و ارتباط عمیق می‌داند و می‌گوید حضور وسایل الکترونیکی این اهمیت را از میان نمی‌برد. سپس، با نسبت‌دادنِ توصیه به «بیشتر متخصصان» بدون نام‌بردن از آن‌ها، آغاز کتاب‌خواندن از هشت‌هفتگی را مطرح می‌کند. دلیلِ بیان‌شده این است که تصویر کتاب، صدای والد و رابطهٔ عاطفی در ذهن کودک کنار هم قرار بگیرند تا مطالعه بعدها با لذت و ارتباط باارزش همراه شود. سنِ آغاز، پیشنهاد همین گفتار است و در این قطعه مستقلاً مستند نشده است.

صفحهٔ مستقل این مطلب
دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۴
۶ تا ۱۸ ماهگی

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

از هفت‌ماهگی برای او کتاب بخوانید

دکتر هلاکویی پیشنهاد می‌کند از حدود هفت‌ماهگی برای شیرخوار کتاب خوانده شود؛ حتی همان کتابی که بعداً در سن بالاتر برای او می‌خوانید. در نظر او همراه کردن خواندن با ریتم و حرکت بدن به ارتباط کمک می‌کند. این توصیه در کنار تأکید کلی او بر صدای آرام، روشن و شمرده آمده است.

پیشنهاد مجموعهبرای زمان حمام، رفت‌وآمد یا پیش از خواب، او خواندن و آوازِ شمرده، تکراری و آهنگین را مثال می‌زند؛ این بخش لزوماً به معنی در دست داشتن کتاب در همه این موقعیت‌ها نیست.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۲
۱۲ تا ۳۶ ماهگی

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

عکس درشت، داستان مهربان

دکتر هلاکویی برای کتاب‌خواندن از حدود یک‌سالگی به بعد دو ویژگی را پیشنهاد می‌کند: تصویرهای رنگی، نسبتاً درشت و روشن؛ و داستان‌هایی درباره دوستی، مهربانی و کمک به دیگران و موجودات. او انتخابِ دقیقِ کتاب به دست والد را بخشی از همین تجربهٔ خواندن می‌داند.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۴
بخش ۲۶ مطلب

آداب خواندن و توجه به کودک

آغوش و نوازش، ورق‌زدن، مدت و شرایط خواندن و جا دادن پرسش‌های کودک.

پیشنهادهای مجموعه

کتاب‌خواندن، یک تجربهٔ مشترک

چند پیشنهاد مجموعه در بحث یک تا سه‌سالگی: انتخاب کتاب، فضای آشنا، همراهی با کودک و باز کردن جا برای سؤال و روایت او.

هر عنوان را باز کنید تا توضیح و نکته‌های همراهش را بخوانید.

  1. دکتر هلاکویی برای کتاب‌خواندن از حدود یک‌سالگی به بعد دو ویژگی را پیشنهاد می‌کند: تصویرهای رنگی، نسبتاً درشت و روشن؛ و داستان‌هایی درباره دوستی، مهربانی و کمک به دیگران و موجودات. او انتخابِ دقیقِ کتاب به دست والد را بخشی از همین تجربهٔ خواندن می‌داند.

    خواندن مطلب مرتبط
  2. به گفته دکتر هلاکویی برای کتاب خواندن حتماً باید مراسم و آدابی فراهم شود: در جای معین و شرایط مشخص، و غالب اوقات وقتی کودک در آغوش پدر و مادر است و شما می‌توانید با یک دست نوازشش کنید. او می‌افزاید اگر از حدود یک‌ونیم دو سالگی گذشته، از خودش بخواهید ورق را بزند و صفحه بعد را بیاورد.

    خواندن مطلب مرتبط
  3. دکتر هلاکویی می‌گوید هر دو والد می‌توانند، با هم یا به نوبت، کتاب بخوانند. کودک زیر دو‌سال ممکن است از کنارشان بلند شود یا بازی کند و همچنان گوش بدهد؛ پیشنهاد او ادامهٔ خواندن در محدودهٔ دید و شنیدن است، مگر اینکه خودِ کودک بخواهد خواندن متوقف شود.

    خواندن مطلب مرتبط
  4. دکتر هلاکویی محیط آرام برای کتاب‌خواندن را مهم می‌داند، اما تأکید می‌کند این آرامش به معنای قطع‌کردن حرف کودک یا بی‌پاسخ‌گذاشتن سؤالش نیست. وقتی کودک وارد گفت‌وگو می‌شود، می‌توان خواندن را نگه داشت و پاسخ داد؛ بی‌اعتناییِ مطرح‌شده در گفتار مربوط به فعالیت‌های نامرتبط است.

    خواندن مطلب مرتبط
  5. دکتر هلاکویی در کتاب‌خواندنِ دورهٔ یک تا سه‌سالگی، داستان نزدیک به تجربهٔ کودک را جالب‌تر می‌داند: کوه برای کودکِ آشنا با کوهستان یا دریا برای کودکی که آن را دیده است. او پیشنهاد می‌کند با «چه شد؟» و «بعد چه می‌شود؟» کودک را در بازگویی و پیش‌بینیِ داستان شریک کنید.

    پیشنهاد مطرح‌شدهپیشنهاد گفتار، پرسیدن دربارهٔ اتفاق قبلی و بعدی و دادن فرصت برای تعریف ادامهٔ داستان است.

    خواندن مطلب مرتبط
۱۲ تا ۳۶ ماهگی

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

کتاب خواندن، آداب خودش را می‌خواهد

به گفته دکتر هلاکویی برای کتاب خواندن حتماً باید مراسم و آدابی فراهم شود: در جای معین و شرایط مشخص، و غالب اوقات وقتی کودک در آغوش پدر و مادر است و شما می‌توانید با یک دست نوازشش کنید. او می‌افزاید اگر از حدود یک‌ونیم دو سالگی گذشته، از خودش بخواهید ورق را بزند و صفحه بعد را بیاورد.

توضیح بیشتربستن توضیح

برای فهم دقیق‌تر این نکته

در این مجموعه، آدابِ کتاب‌خواندن فقط زمان و مکان نیست. دکتر هلاکویی از محیط لذت‌بخش، در آغوش بودن و نوازش نام می‌برد و برای کودکی که از حدود یک‌ونیم تا دو‌سالگی گذشته، ورق‌زدنِ خودش را پیشنهاد می‌کند. در تکرار بعدیِ همین موضوع، آهنگ صدای جالب و محبت در فاصله‌های خواندن را هم اضافه می‌کند؛ قرار است کتاب‌خواندن هم‌زمان یک تجربهٔ ارتباطی خوشایند باشد.

صفحهٔ مستقل این مطلب
دیدن عبارت اصلی۲ بخش از زیرنویس
قسمت ۴
۲۴ تا ۳۶ ماهگی

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

کتاب را در آغوش خودتان بخوانید

در بحث دو تا سه‌سالگی، دکتر هلاکویی پیشنهاد می‌کند هنگام کتاب‌خواندن کودک در آغوش والد باشد، نوازش شود و متن را آهسته و شمرده بشنود. او ورق‌زدن پس از دو‌سالگی، فرصت اصلاح اشتباه و نشان‌دادن شخصیت‌های داستان و کارشان را راهی می‌داند که کودک خود را همکار والد در خواندن ببیند.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۴
۱۲ تا ۳۶ ماهگی

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

کتاب خواندن، جایی که نظم آموخته می‌شود

دکتر هلاکویی می‌گوید هر دو والد می‌توانند، با هم یا به نوبت، کتاب بخوانند. کودک زیر دو‌سال ممکن است از کنارشان بلند شود یا بازی کند و همچنان گوش بدهد؛ پیشنهاد او ادامهٔ خواندن در محدودهٔ دید و شنیدن است، مگر اینکه خودِ کودک بخواهد خواندن متوقف شود.

توضیح بیشتربستن توضیح

برای فهم دقیق‌تر این نکته

او معمولاً بعد از شام یا پیش از خواب را زمان مناسبی برای این کار می‌داند. ادامه‌دادنِ خواندن در این مثال، به معنای مجبورکردن کودک به نشستن نیست: دکتر هلاکویی می‌گوید می‌توان منتظر برگشت او ماند و درخواستش برای توقف را پذیرفت. سپس در توصیفی کلی ادعا می‌کند کودکان پس از سه‌سالگی کنار والد تا پایان می‌نشینند. او تکرارِ شرایط مشخصِ کتاب‌خواندن را فرصتی برای یادگرفتن نظم و شکلِ پایدارِ رابطه می‌داند؛ این توصیف سنی را نباید انتظار قطعی از هر کودک دانست.

صفحهٔ مستقل این مطلب
دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۴
۱۸ تا ۳۶ ماهگی

آنچه مجموعه می‌گوید

برآورد دکتر هلاکویی از توجه کودک دو‌ساله

در بحث کتاب‌خواندن و ارتباط کلامی، دکتر هلاکویی مدت توجه کودک دو‌ساله را حدود شش تا هفت دقیقه توصیف می‌کند و می‌گوید انتظار فعالیت طولانی‌تر نداشته باشیم. تأکید او بر کوتاه‌بودنِ دورهٔ توجه در این سن است.

شش تا هفت دقیقه، برآورد همین گفتار است؛ این قطعه پشتوانه‌ای برای سقف دقیق و یکسانِ توجه همهٔ کودکان ارائه نمی‌کند.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۴
۱۲ تا ۳۶ ماهگی

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

کتاب‌خواندن بدون عجله و با توجه به آمادگی کودک

دکتر هلاکویی پیشنهاد می‌کند هنگام خواندن، از کارهای دیگر و تلفن فاصله بگیرید و عجله نکنید. اگر کودک هنوز سرگرم کار دیگری است، در جای همیشگی منتظر پیوستن او بمانید. در گفتار او برای زیر سه‌سال حدود پانزده دقیقه کافی است، مگر اینکه خود کودک همان داستان یا کتاب دیگری را بیشتر بخواهد.

توضیح بیشتربستن توضیح

برای فهم دقیق‌تر این نکته

برای چند فرزند با فاصلهٔ سنی زیاد، پیشنهاد گفتار خواندنِ کتاب‌های متفاوت به صورت جداگانه توسط والدین است. وقتی فاصله کم است، از همراه‌شدن کودک کوچک‌تر با خواندن برای بزرگ‌تر سخن می‌گوید؛ استدلالش لذتِ عضو گروه بزرگ‌تر بودن است. زیرنویس در این جمله «کتاب‌های بزرگ‌سالان» دارد؛ در زمینهٔ صحبت از خواهر و برادر، مرجعِ دقیق این عبارت روشن نیست و نباید آن را اجازهٔ انتخاب هر محتوای بزرگسالانه دانست. پیشنهاد پانزده دقیقه نیز با استثنای درخواستِ بیشترِ خودِ کودک همراه است.

صفحهٔ مستقل این مطلب
دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۴
۱۲ تا ۳۶ ماهگی

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

جای گفت‌وگو و سؤال در میان کتاب‌خواندن

دکتر هلاکویی محیط آرام برای کتاب‌خواندن را مهم می‌داند، اما تأکید می‌کند این آرامش به معنای قطع‌کردن حرف کودک یا بی‌پاسخ‌گذاشتن سؤالش نیست. وقتی کودک وارد گفت‌وگو می‌شود، می‌توان خواندن را نگه داشت و پاسخ داد؛ بی‌اعتناییِ مطرح‌شده در گفتار مربوط به فعالیت‌های نامرتبط است.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۴
بخش ۳۵ مطلب

شریک‌شدن در قصه و علاقه به کتاب

بازگویی و تکرار داستان، جست‌وجوی پاسخ، نام کودک در قصه و تجربهٔ کتاب‌فروشی.

۱۸ تا ۳۶ ماهگی

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

داستانی که به زندگی خودش نزدیک باشد

دکتر هلاکویی در کتاب‌خواندنِ دورهٔ یک تا سه‌سالگی، داستان نزدیک به تجربهٔ کودک را جالب‌تر می‌داند: کوه برای کودکِ آشنا با کوهستان یا دریا برای کودکی که آن را دیده است. او پیشنهاد می‌کند با «چه شد؟» و «بعد چه می‌شود؟» کودک را در بازگویی و پیش‌بینیِ داستان شریک کنید.

پیشنهاد مجموعهپیشنهاد گفتار، پرسیدن دربارهٔ اتفاق قبلی و بعدی و دادن فرصت برای تعریف ادامهٔ داستان است.

توضیح بیشتربستن توضیح

برای فهم دقیق‌تر این نکته

در مثال او، کودکی که در کویر زندگی کرده ممکن است در این سن با داستانِ دریا ارتباط کمتری بگیرد. برای مشارکت، می‌توان از کودک خواست دنبالهٔ داستان را تعریف کند یا به تعبیر خودش بخواند. دکتر هلاکویی توضیح می‌دهد وقتی کودک روی کلمات دست می‌کشد و صفحه را ورق می‌زند، ممکن است داستان را از حافظه بگوید؛ این کار با خواندن مستقلِ نوشتار یکسان نیست. این توضیح مانع از آن می‌شود که اجرای داستان از حافظه، به‌اشتباه مهارت خواندنِ متن تعبیر شود.

صفحهٔ مستقل این مطلب
دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۴
۱۸ تا ۳۶ ماهگی

آنچه مجموعه می‌گوید

شنیدنِ دوبارهٔ قصه، فرصتی برای پیوندِ رویدادها

وقتی کودک رفته‌رفته ارتباطِ بخش‌های داستان را می‌فهمد، دکتر هلاکویی درخواستِ پرشوقِ همان قصه را فقط تکرار نمی‌داند. او می‌گوید قصه‌گویی به ساختنِ زنجیره‌ای میان افکار و رویدادها کمک می‌کند؛ کودک ممکن است اکنون چیزهایی از داستان بفهمد که قبلاً فقط تکه‌ای از آن را دنبال می‌کرد.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۴
۲۴ تا ۳۶ ماهگی

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

قرار بگذارید پاسخ را هنگامِ کتاب‌خواندن جست‌وجو کنید

اگر کودک پرسشی دارد که پاسخِ روشنی برایش ندارید یا توضیحش فراتر از فهمِ فعلیِ اوست، پیشنهادِ دکتر هلاکویی این است که بگویید: «وقتی کتاب می‌خوانیم، شاید پاسخ را آنجا پیدا کنیم». مثالش کتاب‌خواندنِ همان شب است. او این پیوند میان سؤال و جست‌وجوی مشترک در کتاب را زمینه‌ای برای علاقهٔ بعدی به مطالعه می‌داند.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۴
۲۴ تا ۳۶ ماهگی

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

نام خودش را در داستان بگذارید

در بحث کودک نزدیک سه‌سالگی، دکتر هلاکویی می‌گوید او داستان‌های تازه، کمی طولانی‌تر و پرماجراتر می‌خواهد. پیشنهادش این است که اگر قهرمان داستان خوب است و پایان خوشی دارد، نام کودک را در داستان بگذارید تا خودش را در آن سهیم ببیند.

توضیح بیشتربستن توضیح

برای فهم دقیق‌تر این نکته

در بخش بعدیِ کتاب‌خواندن، دکتر هلاکویی توضیح می‌دهد که کودک با موضوع کتاب خیال‌پردازی می‌کند، اما اغلب میان خود و قهرمان داستان فاصله می‌بیند. گذاشتن نام کودک روی قهرمانِ داستانِ خوب با پایان خوش، پیشنهاد او برای شریک‌کردنِ کودک در آن تجربه است. شرطِ خوب‌بودنِ داستان و پایان ارزشمند در هر دو بارِ طرح این نکته آمده است؛ این پیشنهاد شامل هر داستان و هر قهرمانی نمی‌شود.

صفحهٔ مستقل این مطلب
دیدن عبارت اصلی۲ بخش از زیرنویس
قسمت ۴
۲۴ تا ۳۶ ماهگی

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

کتاب‌فروشی، تنها استثنا

دکتر هلاکویی می‌گوید از حدود سه سالگی کودک را باید حداقل ماهی یک بار به کتاب‌فروشی و کتابخانه برد و کنار کتاب کودکان ایستاد و ورق زد. به گفته او این تنها جایی است که پدر و مادر می‌توانند بیش از یک درخواست کودک را پاسخ بدهند: اگر بیش از یک کتاب خواست، این فرصت را به او بدهید.

توضیح بیشتربستن توضیح

برای فهم دقیق‌تر این نکته

این پیشنهاد در گفتار از حدود سه‌سالگی مطرح می‌شود: رفتن دست‌کم ماهی یک‌بار به کتاب‌فروشی یا کتابخانه، ایستادن کنار کتاب‌های کودک، ورق‌زدن و خواندن بخشی از آن‌ها. دکتر هلاکویی کتاب را استثنای قاعدهٔ محدودکردن درخواست خرید می‌داند و می‌گوید اگر کودک بیش از یک کتاب خواست، می‌توان خواسته‌اش را پذیرفت. استدلالش این است که داشتن کتاب و احساس رابطهٔ خوب با آن ارزش دارد، حتی اگر بعداً همهٔ کتاب‌ها خوانده نشوند. این تعداد و این استثنا، پیشنهاد خودِ دکتر هلاکویی است.

صفحهٔ مستقل این مطلب
دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۴

برای کامل‌تر شدن تصویر

شاخه‌های دیگرِ زبان و گفت‌وگو

دیدن کل موضوع