راهنمای مطالعه · بازی و یادگیری

حواس و کشف محیط

دیدن، شنیدن، لمس‌کردن و تجربه تدریجی خانه و جهان پیرامون.

از موضوع مورد نیازتان شروع کنید

در این شاخه چه می‌خوانید؟

۲۳ عنوان · هر عنوان، مستقیم به متن همان مطلب می‌رسد.

بازی‌های حسی با همراهی والد

۷ مطلب

کنجکاوی نوپا و مراقبت از خطر

۵ مطلب

بینایی و اندازهٔ محرک‌های محیط

۸ مطلب

دست‌ها و تنوع آرام محیط

۳ مطلب

قدم‌به‌قدم در این شاخه

از اینجا بخوانید

نکته‌ها را بخوانید؛ «توضیح بیشتر» جزئیات را داخل همان کارت باز می‌کند.

۲۳ مطلب در این شاخه

بخش ۱۷ مطلب

بازی‌های حسی با همراهی والد

توجه به کودک آرام، کشف خانه، آینه و قایم‌موشک تدریجی در مثال‌های مجموعه.

تولد تا ۶ ماهگی

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

کودک آرام را به حال خود نگذارید

عامل چهارم تحریک و فعال کردن کودک است. مجموعه هشدار می‌دهد که «بچه آرامی است و صدایش درنمی‌آید» نباید بهانه‌ای برای بی‌توجهی شود.

پیشنهاد مجموعهدکتر هلاکویی از رو‌به‌رو شدن با کودک، تغییر آرام حالت چهره و صدا و تعامل در آغوش مثال می‌زند؛ هدفش مشارکت دادن کودک آرام در ارتباط است.

توضیح بیشتربستن توضیح

برای فهم دقیق‌تر این نکته

کودک کم‌صدا در این گفتار به معنای کودکی نیست که به توجه نیاز ندارد. دکتر هلاکویی می‌گوید والد با نگاه، چهره، صدا و حرکت به او فرصت تجربه بدهد. شرح حرکات دست، پا و سر در زیرنویس، دستور فنی جابه‌جایی بدن نوزاد نیست؛ نکته قابل‌فهم متن، تعامل و توجه به‌جای رها کردن طولانی کودک به بهانه آرام بودن اوست.

صفحهٔ مستقل این مطلب
دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۱
۱۲ تا ۲۴ ماهگی

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

مهم‌ترین کار او گشتن و کشف خانه است

دکتر هلاکویی می‌گوید وقتی کودک در حدود یک‌سالگی راه می‌افتد، کشف و کنجکاوی در خانه برایش اهمیت زیادی دارد. پیشنهاد او این است که وسایل خانه در صورتی که خطر یا ضرری ندارند، امکان بازی و بررسی به کودک بدهند. در همین بخش، حمام، پارک، خیابان، محیط خرید و دیدار دوستان هم تجربه‌هایی برای بازی و آموزش شمرده می‌شوند.

پیشنهاد مجموعهرفتن به وان حمام، پارک، خیابان و خانه دوستان هم در متن نوعی بازی و آموزش شمرده شده است.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۶
تولد تا ۶ ماهگی

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

او را جلوی آینه بگیرید

دکتر هلاکویی توصیه می‌کند در مقابل آینه با هم قرار بگیرید و او را با آینه و تصویر خودش و خودتان آشنا کنید. می‌توانید دست او را نزدیک آینه یا روی آینه بگذارید، و با حرکت دادن دست و پای او تغییرها را به‌روشنی نشانش دهید.

پیشنهاد مجموعهبه گفته او این کار شرایطی فراهم می‌کند که کودک با تصویری دقیق و روشن از خودش — از زاویه‌هایی جز آنچه همیشه می‌بیند — آشنا و نزدیک شود.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۲
۲۴ تا ۳۶ ماهگی

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

آینه، و باغ وحش

در بحث دو تا سه‌سالگی، دکتر هلاکویی دو تجربهٔ بازی را پیشنهاد می‌کند: بازی و شکلک در آینه، که به گفتهٔ او با دیدن تفاوت چپ و راست و توانایی خود لذت‌بخش می‌شود؛ و آشنایی با حیوانات از راه باغ‌وحش، گفتن نام‌ها، تقلید صدا و حالت آن‌ها و دیدن نمونه‌های کوچک حیوانات.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۴
۹ تا ۱۸ ماهگی

آنچه مجموعه می‌گوید

بازی‌های کودکِ حدود یک‌ساله با جوراب و غذا

در ادامهٔ بحث دربارهٔ انتخاب‌های کودک در پایان سال اول، دکتر هلاکویی مثال می‌زند: هنگام درآوردن جوراب، کودک پایش را بالا می‌گیرد و گاهی برای ادامه دادن بازی آن را کج می‌کند. یا می‌خواهد شما هم از غذایش بخورید و با باز کردن دهان خودش نشان می‌دهد چه کنید. مثال دیگر او توانایی خداحافظی کردن حتی در حدود ده‌ماهگی است.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۳
۶ تا ۱۸ ماهگی

نکتهٔ اصلی در مجموعه

قایم‌موشک، باارزش‌ترین بازی

دکتر هلاکویی می‌گوید کودک بین شش تا هجده ماهگی با بازی قایم‌موشک آشنا می‌شود — بازی عمومی و جهانی که به نظر او شاید مهم‌ترین و باارزش‌ترین بازی است. کودک دوست دارد از شما فاصله بگیرد و برگردد، و این کار را با شادی و هیجان انجام می‌دهد؛ ممکن است خودش را پشت ستونی پنهان کند یا از شما بخواهد چنین کنید.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۳
۶ تا ۱۸ ماهگی

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

قایم‌موشکِ تدریجی در شش تا هجده‌ماهگی

دکتر هلاکویی برای بازی قایم‌موشک در شش تا هجده‌ماهگی پیشروی تدریجی پیشنهاد می‌کند: ابتدا دستتان از کنار ستون دیده شود تا کودک از حضورتان مطمئن بماند؛ سپس پنهان شدن کامل‌تر و رفتن به اتاق دیگر را تجربه کند. او کم کردن تدریجی نور را هم مثال می‌زند، با این شرطِ صریح که روشنایی برای جلوگیری از برخورد کودک به اطراف باقی بماند. هدفِ توضیح‌داده‌شده این است که کودک شما را دوباره پیدا کند و از ادامهٔ حضورتان مطمئن شود.

پیشنهاد مجموعهبه گفته او همین بازی، اگر به‌موقع انجام شود، کودک را با جدایی و تنهایی و حتی تاریکی آشتی می‌دهد.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۳
بخش ۲۵ مطلب

کنجکاوی نوپا و مراقبت از خطر

آزمودن بدن و وسایل خانه و تغییر سریع توجه؛ فهم انگیزهٔ کشف به معنی مجازبودن خطر نیست.

۱۲ تا ۲۴ ماهگی

آنچه مجموعه می‌گوید

می‌خواهد بخاری را لمس کند

دکتر هلاکویی می‌گوید کودک می‌خواهد دنیا را حس و لمس و تجربه کند: به بخاری یا پنکه نزدیک می‌شود و می‌تواند به خودش آسیب بزند؛ لیوان آب را روی قالی می‌ریزد و از نقشی که می‌سازد هیجان می‌کند و آن را با تصویر دیروز مقایسه می‌کند. او می‌خواهد ببیند از کار او چه نتیجه‌ای به دست می‌آید.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۳
۱۲ تا ۲۴ ماهگی

آنچه مجموعه می‌گوید

مبلی را هل می‌دهد که تکان نمی‌خورد

دکتر هلاکویی برای نشان دادن میلِ نوپا به آزمودن توانایی‌اش مثال می‌زند: کودک با صورتی برافروخته مبلی را هل می‌دهد که حتی اندکی هم جابه‌جا نمی‌شود. او این تلاش را بخشی از حس کردن، تجربه کردن و چالش با جهان می‌داند و بازی و اسباب‌بازی را یکی از راه‌های این تجربه معرفی می‌کند.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۳
۱۲ تا ۳۶ ماهگی

آنچه مجموعه می‌گوید

بدنش را هم آزمایش می‌کند

دکتر هلاکویی یکی از راه‌های تجربهٔ جهان در نوپای حدود دوازده یا چهارده تا سی‌وشش‌ماهه را به کار گرفتن بدن می‌داند: ملق زدن، امتحان کردن کارکردهایی مثل ادرار و مدفوع، کم‌وزیاد کردن صدا، و کوشش برای بالا رفتن یا پریدن. این توصیفِ انگیزهٔ کودک است؛ مثالِ پریدن از مبل یا پله در همان بحثی می‌آید که بر مراقبت از خطرها تأکید می‌کند.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۳
۱۲ تا ۳۶ ماهگی

هشدار مطرح‌شده در مجموعه

آشپزخانه و کشوها را خالی می‌کند

دکتر هلاکویی می‌گوید کودک بین دوازده تا سی‌و‌شش ماهگی همیشه در حرکت و جست‌وجو است: همه وسائل آشپزخانه را روی زمین می‌ریزد، سراغ کشوی لباس می‌رود و همه را بیرون می‌ریزد، و اگر قیچی یا میخی پیدا کند در جای برق می‌کند — که خطر دارد. او کاشفی است که به دلایل بسیار باید مورد مراقبت باشد.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۳
۱۲ تا ۳۶ ماهگی

آنچه مجموعه می‌گوید

وسط بازی با شما، همه را رها می‌کند

دکتر هلاکویی در توصیف نوپای دوازده تا سی‌وشش‌ماهه می‌گوید میل شدید به کشف محیط باعث می‌شود به‌محض جلب توجه به چیزی تازه، راه بیفتد؛ در روایت او این تغییر لزوماً حاصل برنامه‌ریزی قبلی نیست. مثالش کودکی است که وسط بازی با والد، با آمدن فردی یا رخ دادن اتفاقی بازی را رها می‌کند و به سوی آن می‌رود.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۳
بخش ۳۸ مطلب

بینایی و اندازهٔ محرک‌های محیط

رنگ و حرکت، نقد تلویزیون، ظرفیت توجه و نشانه‌های بینایی با قیدهای خودِ متن.

۱ تا ۶ ماهگی

آنچه مجموعه می‌گوید

در دو‌ماهگی: رنگ، و نود درجه

دکتر هلاکویی می‌گوید کودک حدود دو‌ماهگی رنگ‌ها را تشخیص می‌دهد و همه‌چیز برایش جالب است؛ حوزه دیدش حدود نود درجه می‌شود و از آن بیست تا سی سانتی‌متری که قبلاً می‌دید فراتر می‌رود.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۲
۱ تا ۶ ماهگی

آنچه مجموعه می‌گوید

نگاه گوشه چشم و بستن یک چشم در شرح دکتر هلاکویی

دکتر هلاکویی درباره حدود دو تا سه‌ماهگی از نگاه کردن از گوشه چشم، چپ شدن موقت چشم‌ها و گاهی بستن یک چشم حرف می‌زند. او توصیه می‌کند والدین برای مستقیم کردن نگاه، جای خود را پی‌درپی عوض نکنند و این رفتارها را در روند توصیف‌شده رشد بینایی قرار می‌دهد. بخش توضیح دوبینی در زیرنویس مخدوش است؛ این روایت به‌تنهایی تشخیص وضعیت چشم یک کودک نیست.

عبارت مربوط به چپ شدن چشم و دوبینی در سطرهای ۱۲۷۲ تا ۱۲۷۵ نیازمند بررسی صوت است.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۲
۳ تا ۹ ماهگی

آنچه مجموعه می‌گوید

حرکت آهسته، توجهش را نگه می‌دارد

دکتر هلاکویی می‌گوید حدود پنج‌ماهگی کودک می‌تواند به آنچه می‌بیند با خنده یا خشم پاسخ دهد و اصرار بزرگسال او را خسته کند. حرکت آهسته پرده در باد یا باد پنکه و حرکت درختان را مثال می‌زند که توجه را جلب می‌کنند؛ در مقابل، حرکت سریع و فراوان را برای توجه و تمرکز نامناسب توصیف می‌کند.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۲
۳ تا ۲۴ ماهگی

هشدار مطرح‌شده در مجموعه

مخالفت دکتر هلاکویی با تماشای تلویزیون تا بیست‌ماهگی

دکتر هلاکویی تا بیست‌ماهگی با نشاندن کودک برای تماشای تلویزیون مخالفت می‌کند و این نظر را در گفتار به متخصصان نیز نسبت می‌دهد، بدون اینکه مرجع مشخصی نام ببرد. استدلال او این است که آرام و مات به نظر رسیدن کودک جلوی صفحه، به معنی تجربه مناسب برای توجه و تمرکز او نیست و تلویزیون جای مراقبت انسانی را نمی‌گیرد.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۲
۳ تا ۲۴ ماهگی

هشدار مطرح‌شده در مجموعه

در نقد تلویزیون تا بیست‌ماهگی، نوع برنامه دلیل کافی نیست

دکتر هلاکویی در توضیح مخالفت خود با تلویزیون تا بیست‌ماهگی می‌گوید کودکانه بودن برنامه یا علاقه کودک به آن، به‌تنهایی مناسب بودن تجربه را نشان نمی‌دهد. نگرانیِ بیان‌شده او سرعت و انبوه اطلاعات برای توجه و تمرکز کودک است؛ همین نگرانی را به وسایل دیگری که تصاویر یا خبر را سریع و فراوان عرضه می‌کنند نیز تعمیم می‌دهد.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۲
۱ تا ۶ ماهگی

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

قرمز و سیاه، و کمی متحرک

دکتر هلاکویی می‌گوید از حدود دو‌ماهگی اشیاء براق — به‌ویژه آن‌ها که کمی حرکت می‌کنند — در گهواره توجه او را جلب می‌کنند؛ اشیائی که رنگ خوب دارند، مخصوصاً ترکیب قرمز و سیاه، و طرح و نقشی دارند و براق‌اند.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۲
۱ تا ۹ ماهگی

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

میزان تحریک و بازی را با ظرفیت کودک هماهنگ کنید

دکتر هلاکویی هشدار می‌دهد تحریک بیش از حد سبب می‌شود کودک توجهش را از دست بدهد یا از حجم اطلاعات گیج شود و احساس آزادی در انتخاب نداشته باشد — پس میزان این تحریکات باید متناسب با ظرفیت کودک باشد، نه میل ما. هر زمان که ما را رها کرد، منتظرش بمانیم تا برگردد.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۲
۳ تا ۹ ماهگی

هشدار مطرح‌شده در مجموعه

دو نشانه بینایی که دکتر هلاکویی نیازمند توجه می‌داند

دکتر هلاکویی ادامه چپ شدن چشم تا شش‌ماهگی و دنبال نکردن شیئی را که آهسته جلوی کودک حرکت می‌کند، نشانه‌هایی برای توجه به احتمال مشکل می‌داند. سن مربوط به دنبال کردن شیء در زیرنویس به صورت «۷ت ماهگی» ثبت شده و برای بیان دقیق باید با صوت تطبیق داده شود.

سن نشانه دوم در زیرنویس مخدوش است؛ از متن نمی‌توان تشخیص یا موعد قطعی استخراج کرد.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۲
بخش ۴۳ مطلب

دست‌ها و تنوع آرام محیط

تماشای دست، درگیری حواس و دیدن تدریجی منظره‌های تازه در توضیح دکتر هلاکویی.

۱ تا ۶ ماهگی

آنچه مجموعه می‌گوید

دستش، برای مدتی بهترین اسباب‌بازی او

دکتر هلاکویی می‌گوید اطراف دهان و گونه کودک از بقیه صورت حساس‌تر است، و کف دست و ته پای او حساسیت ویژه‌ای دارند — اگر از دو‌ماهگی گذشته باشد دستتان را می‌گیرد و فشار می‌دهد. حدود دو‌ماهگی توانایی باز و بسته کردن دست خودش را دارد و به تماشایش می‌نشیند؛ بعد از مدتی همان دست بهترین اسباب‌بازی اوست.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۲
تولد تا ۶ ماهگی

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

هدف تحریک حواس از نگاه دکتر هلاکویی

دکتر هلاکویی می‌گوید اشیای جالب، صدا، حرکت، نور و رنگ می‌توانند کودک را درگیر محیط کنند و این فعالیت را به ساختن ارتباط میان سلول‌های مغزی پیوند می‌دهد. منظورش تجربه تدریجی محیط و توجه به آن است؛ توضیح زیستی، ادعای همین برنامه است.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۱
۱ تا ۱۲ ماهگی

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

گردش و آشنایی تدریجی با تنوع محیط

دکتر هلاکویی از حدود دوماهگی، گردش و دیدن منظره‌های گوناگون را نمونه تحریک حواس می‌داند و از اتومبیل، کالسکه و همراهی نزدیک با والد مثال می‌زند. تأکید توضیحی او این است که تغییر منظره و تجربه آهسته باشد تا کودک آن را به آشنایی‌های قبلی پیوند دهد.

متن همچنین از قرار دادن کودک روی گردن یا بستن به جلو و پشت بدن نام می‌برد، اما شرایط سنی و شیوه ایمن این کارها را توضیح نمی‌دهد؛ از این اشاره دستور عملی حمل نوزاد استخراج نمی‌شود.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۱

برای کامل‌تر شدن تصویر

شاخه‌های دیگرِ بازی و یادگیری

دیدن کل موضوع