فصل ۰۶ از ۸راهنمای سه سال اول

بازی و یادگیریدر ۱۲ تا ۱۸ ماهگی

یک موضوع، با نگاهی دقیق‌تر

اسباب‌بازی ساده، آزادی کامل در بازی، و بازی موازی.

شروع مطالعه
راهنما
۷۷
قسمت از مجموعه
۶

راهنمای این سن و موضوع، همراه با پیوند تمام نکته‌های مشترک.

بازی و یادگیری در ۱۲ تا ۱۸ ماهگی

گزیده برای ۱۲ تا ۱۸ ماهگی

بایدها و نبایدها

برگرفته از پیشنهادهای
دکتر هلاکویی

فرصت ماندن با یک بازی

انجام بدهید

هر بار یک اسباب‌بازی در اختیارش بگذارید و برای بازگشت به همان بازی فرصت بدهید.

انجام ندهید

هر مکث کوتاه را دلیل عوض‌کردن اسباب‌بازی یا ریختن چند وسیله جلوی او ندانید.

خواندن توضیح و منبع

مهم‌ترین‌ها۳

نکتهٔ اصلی در مجموعه

در بازی، آزادی کامل

دکتر هلاکویی می‌گوید انتخاب نوع بازی، روش استفاده از اسباب‌بازی و مدت بازی با آن را تا جایی که خطر یا رفتار نامناسبی در کار نیست به کودک بسپارید. او مثال می‌زند که والد نباید صرفاً چون بازی طول کشیده یا استفاده کودک از ماشین مطابق تصور او نیست، وسیله را بگیرد و شکل «درست» بازی را تحمیل کند.

پیشنهاد مجموعهاگر باید بیرون بروید، از قبل هشدار بدهید و کمکش کنید بازی را تمام کند — به‌جای اینکه ناگهان دستش را بگیرید.

دکتر هلاکویی می‌گوید قطع مکرر بازی می‌تواند به الگویی بینجامد که در آن نه تداومی در کار هست و نه پایانی.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۶

نکتهٔ اصلی در مجموعه

اسباب‌بازی جنگی نخرید

دکتر هلاکویی بین دو موضوع فرق می‌گذارد: بازی‌ای که خود کودک با حال خشمگین انجام می‌دهد ممکن است راه بیان یا تخلیه احساسش باشد، اما خریدن اسباب‌بازیِ جنگ و کشتن را توصیه نمی‌کند. او می‌گوید چنین وسیله‌ای می‌تواند جنگ را موجه جلوه دهد و فایده ادعاییِ تخلیه را در برابر اثرهای منفیِ مورد نظرش ناچیز می‌داند. این توازنِ فایده و زیان، ارزیابی خود دکتر هلاکویی است.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۶

نکتهٔ اصلی در مجموعه

آمیختگیِ خیال و واقعیت در توضیح دکتر هلاکویی

دکتر هلاکویی در بحث کودک یک تا سه‌ساله می‌گوید تصورهای ذهنی ممکن است برای کودک به اندازهٔ اتفاق‌های بیرون واقعی باشند و در برداشت او از جهان نقش زیادی بگیرند. او این توضیح را در ادامهٔ دشواری‌های شناخت و تجربهٔ کودک مطرح می‌کند.

متن‌ها کاملاً هم‌سو نیستندهمین قسمت، پیش‌تر دربارهٔ بازیِ وانمودی می‌گوید کودک تفاوتِ کاغذ با هواپیما یا قاشقِ خالی با غذا را می‌داند؛ در اینجا از نداشتنِ تفکیک خیال و واقعیت سخن می‌گوید. حدودِ تفاوت این دو بیان در متن کاملاً توضیح داده نشده است.

دیدن عبارت اصلی۲ بخش از زیرنویس
قسمت ۳

پیشنهادهای مجموعه۷

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

مهم‌ترین کار او گشتن و کشف خانه است

دکتر هلاکویی می‌گوید وقتی کودک در حدود یک‌سالگی راه می‌افتد، کشف و کنجکاوی در خانه برایش اهمیت زیادی دارد. پیشنهاد او این است که وسایل خانه در صورتی که خطر یا ضرری ندارند، امکان بازی و بررسی به کودک بدهند. در همین بخش، حمام، پارک، خیابان، محیط خرید و دیدار دوستان هم تجربه‌هایی برای بازی و آموزش شمرده می‌شوند.

پیشنهاد مجموعهرفتن به وان حمام، پارک، خیابان و خانه دوستان هم در متن نوعی بازی و آموزش شمرده شده است.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۶

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

هر بار یک اسباب‌بازی

دکتر هلاکویی پیشنهاد می‌کند هر بار یک اسباب‌بازی در اختیار کودک باشد و هنگامی که دیگر به آن توجه نمی‌کند، اسباب‌بازی دیگری به او بدهند. او بین خستگی کوتاه و کنار گذاشتن واقعی فرق می‌گذارد: کودک ممکن است پس از فرصتی کوتاه دوباره به همان اسباب‌بازی برگردد. در قسمت پنجم، دلیل دیگری هم می‌آورد: زیاد بودن اسباب‌بازی‌ها می‌تواند سردرگمی و شتاب ایجاد کند.

دیدن عبارت اصلی۲ بخش از زیرنویس
قسمت ۲قسمت ۵

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

در بازی ساختنی، دوباره ساختن را تجربه کند

دکتر هلاکویی درباره اسباب‌بازی ساختنی می‌گوید بعضی کودکان از باز کردن ساخته خود می‌ترسند چون مطمئن نیستند دوباره بتوانند آن را بسازند. پیشنهاد او کمک به کودک است تا با دست خودش قطعه‌ها را جدا و همان وقت دوباره سرهم کند؛ سپس می‌تواند ساخته را مثلاً یک شب نگه دارد. هدفِ بیان‌شده، تجربه امکان بازسازی چیزی است که کودک خودش ساخته است.

پیشنهاد مجموعهپیشنهاد دکتر هلاکویی کمک به باز کردن و دوباره ساختن با موافقت کودک است؛ پیش از برهم زدن ساخته، رضایت او و فرصت بازسازی را در نظر می‌گیرد.

توضیح بیشتربستن توضیح

برای فهم دقیق‌تر این نکته

در مثال دو تا سه‌سالگی، از ساختن خانه یا برج و نگه داشتنش به شکلی که کودک دوست دارد نام می‌برد. برهم زدن ساخته به موافقت و رضایت خود او وابسته است. در بیان دیگر، بازسازی همان وقت و با دست خود کودک انجام می‌شود تا امکان دوباره ساختن را تجربه کند؛ سپس می‌تواند آن را مثلاً یک شب نگه دارد.

صفحهٔ مستقل این مطلب
دیدن عبارت اصلی۲ بخش از زیرنویس
قسمت ۴قسمت ۶

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

سه اصل در خرید اسباب‌بازی

دکتر هلاکویی سه دسته را برای بازی پیشنهاد می‌کند: وسیله شبیه زندگی واقعی مثل تلفن کوچک، وسایل نقش‌آفرینی و تقلید بزرگسال مثل کفش و کلاه و پیراهن، و مواد ساده مثل خمیر، جعبه و ظرف تخم‌مرغ برای ساختن و تغییر دادن. دلیل او فرصت شناخت محیط، تجربه نقش‌ها و آفرینندگی است. شرط ایمنیِ ابتدای همین بحث همچنان برقرار است: وسیله نباید برای کودک خطر یا ضرر داشته باشد.

دیدن عبارت اصلی۲ بخش از زیرنویس
قسمت ۶

میان یک تا سه سالگی، چیز شکستنی در دسترس نباشد

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

دکتر هلاکویی توصیه می‌کند بین یک تا سه سالگی هیچ وسیله خطرناک یا شکننده‌ای اطراف کودک نباشد؛ بشقاب و لیوان کاغذی یا پلاستیکی — به‌ویژه گلدار و نقش‌دار — هم برای او جالب است و هم حس فردیت و هویتی جدا به او می‌دهد.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۶

قطعِ بازی برای کودکی که پافشاری می‌کند دشوارتر است

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

دکتر هلاکویی می‌گوید کودکانی که پافشاری می‌کنند، وقتی کاری را شروع کرده‌اند از قطع شدن آن سخت برآشفته می‌شوند. به گفته او، پدر و مادر باید بدانند گفتنِ «اسباب‌بازی‌ات را جمع کن، برویم بیرون» در میانه بازی کاملاً می‌تواند فرزندشان را برآشفته کند، در حالی که کودکان دیگر به‌محض چنین توصیه‌ای دست از کار می‌کشند.

پیشنهاد مجموعهبه توصیهٔ دکتر هلاکویی، هنگام درخواستِ جمع‌کردنِ اسباب‌بازی یا رفتن به خرید، حساسیتِ این کودک به قطع‌شدنِ کارش را در نظر بگیرید.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۴

موسیقی را با رقص همراه کنید

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

دکتر هلاکویی برای کودکِ یک تا سه‌ساله، همراه‌کردنِ موسیقی با رقص و حرکت، از جمله با همراهیِ والد یا فردِ نزدیک، را لذت‌بخش می‌داند. در توضیحِ او کودک از این راه فرمان‌دادن به اعضای بدن و هماهنگیِ حرکت را تجربه می‌کند. او به موسیقیِ ضبط‌شده یا دیده‌شده در تلویزیون نیز اشاره می‌کند و رقص، موسیقی و بعدتر ورزش را با رشدِ مغزی پیوند می‌دهد؛ این اثرِ رشدی ادعای خودِ اوست.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۴

هشدارهای مجموعه۳

هشدار مطرح‌شده در مجموعه

بی‌اعتنایی به بازی، در نگاه دکتر هلاکویی نیازمند توجه است

دکتر هلاکویی درباره کودکانی که به بازی و اسباب‌بازی بی‌اعتنا هستند می‌گوید ممکن است درد یا آسیب درونی در این بی‌علاقگی نقش داشته باشد و باید به آن توجه کرد. این نسبت دادن، توضیح خود اوست؛ این چند سطر برای تشخیص علتِ بازی نکردن یک کودک معیار جداگانه‌ای نمی‌دهد.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۶

هشدار مطرح‌شده در مجموعه

آشپزخانه و کشوها را خالی می‌کند

دکتر هلاکویی می‌گوید کودک بین دوازده تا سی‌و‌شش ماهگی همیشه در حرکت و جست‌وجو است: همهٔ وسایل آشپزخانه را روی زمین می‌ریزد، سراغ کشوی لباس می‌رود و محتویات آن را بیرون می‌ریزد، و اگر قیچی یا میخی پیدا کند آن را در پریز برق فرو می‌کند؛ کاری که خطر دارد. او کاشفی است که به دلایل بسیار باید از او مراقبت کرد.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۳

هشدار مطرح‌شده در مجموعه

تکرار، به جای کنجکاوی

در ادامهٔ بحثِ کودکی که برای آرام‌کردن ذهنش به کنترل و تکرار پناه می‌برد، دکتر هلاکویی می‌گوید تکرار ممکن است جای کنجکاوی سازنده و تجربهٔ تازه را بگیرد. مقصود این بخش، محدودشدنِ تجربه به کارهایی است که کودک تصور می‌کند دیگران با آنها مسئله‌ای ندارند؛ نه اینکه هر بازی یا داستانِ تکراری چنین معنایی داشته باشد.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۳

آنچه مجموعه در این باره می‌گوید۱۲

آنچه مجموعه می‌گوید

موسیقی، به‌عنوان نظم‌دهنده ذهن

دکتر هلاکویی موسیقی را مرتبط با نظم و هماهنگیِ فعالیتِ ذهن، آرامش و رشدِ هوش و عقل می‌داند و به امکانِ نوشتنِ آن با زبانِ ریاضی اشاره می‌کند. او آشناییِ کودک با صدای موزون و موسیقیِ مناسب، به‌ویژه کلاسیک، را پیشنهاد می‌کند. این اثرهای شناختی ادعاهای خودِ او در گفتارند.

این ادعایی است که دکتر هلاکویی به «آنچه امروز می‌دانیم» نسبت می‌دهد؛ متن هیچ منبع یا مطالعه‌ای را نام نمی‌برد.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۴

آنچه مجموعه می‌گوید

هر کودکی جور خودش بازی می‌کند

دکتر هلاکویی تفاوت‌ها را می‌شمارد: کودکانی سخت‌گیرند و برای خود آداب و ترتیبی دارند، کودکانی آنقدر درگیر می‌شوند که محیط را فراموش می‌کنند، برخی تکرار را دوست دارند و برخی تنوع را — و همه این‌ها باید محترم شمرده شود. او می‌گوید بازی گاهی به مرز وسواس می‌رسد و برهم زدنش خود مشکل بیشتری می‌سازد.

دکتر هلاکویی از شدتِ برآشفتگی در برابر کوچک‌ترین تغییر به‌عنوان احتمالِ نیاز به توجه نام می‌برد، اما در این بند تشخیص اختلال ارائه نمی‌کند و می‌گوید برهم زدن ناگهانی بازی می‌تواند مشکل را بیشتر کند.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۶

آنچه مجموعه می‌گوید

حس، تخیل، هوش — و آنچه از آن‌ها ساخته می‌شود

به گفته دکتر هلاکویی کودک از تولد تا یک‌سالگی با حس خود زندگی می‌کند و بین یک تا هفت سالگی هوش و تخیل نقشی بسیار فعال دارند؛ میان یک تا سه سالگی جهان را در ذهن خود دگرگون می‌کند و با وانمود کردن دنیایی که دوست دارد می‌سازد. هوش مانند چراغی است که در تاریکی به او کمک می‌کند بهتر ببیند.

توضیح بیشتربستن توضیح

برای فهم دقیق‌تر این نکته

در ادامه، دکتر هلاکویی توضیح می‌دهد که احساسات از دریافت‌های حسی، تخیل و برداشت ذهنی اثر می‌گیرند. از نظر او واقعی بودنِ یک احساس به این معنی نیست که آن احساس اطلاعات درستی درباره بیرون می‌دهد؛ تغییر برداشت یا ورودی‌های ذهن می‌تواند احساس را هم تغییر دهد. بنابراین در این بحث، «حس»، «تخیل»، «هوش» و «احساس» یک چیز نیستند. این توضیح بخشی از چارچوب نظری دکتر هلاکویی برای شناخت تجربه کودک است، نه آزمونی برای سنجش رشد هر کودک.

صفحهٔ مستقل این مطلب
دیدن عبارت اصلی۲ بخش از زیرنویس
قسمت ۶

آنچه مجموعه می‌گوید

هوش، تنوع در سازش است

تعریف ساده دکتر هلاکویی از هوش «تنوع در سازش» است: توانایی عمل کردن به شیوه‌های متفاوت در شرایط ثابت، یا پیدا کردن پاسخ تازه برای شرایط تازه. او این توانایی را با استفاده از حافظه و تجربه، یادگیری، شناخت رابطه‌ها و ویژگی‌های اشیا، و ساختن الگوها و دسته‌بندی‌های ذهنی توضیح می‌دهد.

توضیح بیشتربستن توضیح

برای فهم دقیق‌تر این نکته

در این نگاه، هوش فقط پاسخ دادن به یک سؤال نیست؛ فرد تجربه را به یاد می‌آورد و از آن برای زندگی و ارتباط با جهان و دیگران استفاده می‌کند. دکتر هلاکویی به اهمیت این توانایی در هفت سال اول اشاره می‌کند و شناخت شباهت، تفاوت و رابطه میان پدیده‌ها را بخشی از فعالیت ذهن می‌داند. جمله‌ای که در زیرنویس برای مقایسه با «عادت» آمده روشن نیست؛ نقل دقیق آن باید با صوت تطبیق داده شود.

صفحهٔ مستقل این مطلب
دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۶

فنجان را می‌اندازد تا قاعده را بسنجد

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی از کودکی مثال می‌زند که پس از دیدنِ بالا‌آمدنِ توپ از زمین، فنجان را هم رها می‌کند تا نتیجه را ببیند. تفاوتِ نتیجه ممکن است او را متعجب یا خندان کند و شکستنِ فنجان ناراحتش کند. در برداشتِ دکتر هلاکویی، کودک در حالِ آزمودنِ تعمیمِ یک قاعده است؛ او از والد می‌خواهد این تجربه را فوراً نشانهٔ بدبودن یا ویرانگریِ کودک نخواند.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۴

می‌خواهد بخاری را لمس کند

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی می‌گوید کودک می‌خواهد دنیا را حس و لمس و تجربه کند: به بخاری یا پنکه نزدیک می‌شود و می‌تواند به خودش آسیب بزند؛ لیوان آب را روی قالی می‌ریزد، از نقشی که می‌سازد هیجان‌زده می‌شود و آن را با تصویر دیروز مقایسه می‌کند. او می‌خواهد ببیند از کارش چه نتیجه‌ای به دست می‌آید.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۳

مبلی را هل می‌دهد که تکان نمی‌خورد

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی برای نشان دادن میلِ نوپا به آزمودن توانایی‌اش مثال می‌زند: کودک با صورتی برافروخته مبلی را هل می‌دهد که حتی اندکی هم جابه‌جا نمی‌شود. او این تلاش را بخشی از حس کردن، تجربه کردن و چالش با جهان می‌داند و بازی و اسباب‌بازی را یکی از راه‌های این تجربه معرفی می‌کند.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۳

می‌داند آن کاغذ هواپیما نیست

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی نکته دقیقی می‌گوید: کودک کاغذی را پرتاب می‌کند و آن را هواپیما می‌داند، اما می‌داند که این کاغذ با هواپیما تفاوت دارد؛ قاشق خالی را به دهان می‌برد و می‌داند چیزی در آن نیست و وانمود می‌کند غذا می‌خورد. تخیل او فرصت می‌دهد دنیا را آن‌گونه که دوست دارد ترسیم کند.

متن‌ها کاملاً هم‌سو نیستنددر ادامهٔ همین قسمت، دکتر هلاکویی از تفکیک نکردنِ خیال و واقعیت در کودک حرف می‌زند؛ این تفاوت با توضیحِ بازی وانمودی در اینجا به‌طور کامل روشن نمی‌شود.

دیدن عبارت اصلی۲ بخش از زیرنویس
قسمت ۳

بدنش را هم آزمایش می‌کند

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی یکی از راه‌های تجربهٔ جهان در نوپای حدود دوازده یا چهارده تا سی‌وشش‌ماهه را به کار گرفتن بدن می‌داند: ملق زدن، امتحان کردن کارکردهایی مثل ادرار و مدفوع، کم‌وزیاد کردن صدا، و کوشش برای بالا رفتن یا پریدن. این توصیفِ انگیزهٔ کودک است؛ مثالِ پریدن از مبل یا پله در همان بحثی می‌آید که بر مراقبت از خطرها تأکید می‌کند.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۳

وسط بازی با شما، همه را رها می‌کند

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی در توصیف نوپای دوازده تا سی‌وشش‌ماهه می‌گوید میل شدید به کشف محیط باعث می‌شود به‌محض جلب توجه به چیزی تازه، راه بیفتد؛ در روایت او این تغییر لزوماً حاصل برنامه‌ریزی قبلی نیست. مثالش کودکی است که وسط بازی با والد، با آمدن فردی یا رخ دادن اتفاقی بازی را رها می‌کند و به سوی آن می‌رود.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۳

پاداش، درون خود کار است

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی می‌گوید کودک را باید درگیر کرد تا از طریق درگیری به یادگیری برسد، و محیط باید پر از امکانات آموزشی باشد. به گفته او کودک باید در کار خودش هم پاداشی ببیند: وقتی برجی درست می‌کند یا با آلت موسیقی صدایی درمی‌آورد، همان نتیجه برایش لذت‌بخش است — جدا از تشویقی که از دیگران می‌گیرد.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۳

اول شباهت، بعد تفاوت — و آنجا خطر است

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی می‌گوید کودک در آغاز به دنبال شباهت‌هاست ولی آهسته‌آهسته به دنبال تفاوت‌ها می‌گردد، و آن زمان است که بیشتر خطر او را تهدید می‌کند. او می‌افزاید کودکانی که بتوانند از این آزادی بهره‌مند شوند احساس بهتری خواهند داشت.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۳
راهنماهای مشترک با سن‌ها و موضوع‌های دیگر۵۲

این نکته‌ها هم به این سن مربوط‌اند. برای خواندن توضیح کامل و منبع، عنوان راهنما را انتخاب کنید.