فصل ۰۶ از ۸راهنمای سه سال اول
یک موضوع، با نگاهی دقیقتراز صدا به حرف و کلمه، کتاب خواندن، و کی باید زبان کودکانه را کنار گذاشت.
شروع مطالعه
راهنمای این سن و موضوع، همراه با پیوند تمام نکته‌های مشترک.
گزیده برای ۱۲ تا ۱۸ ماهگی
انجام بدهیدبرای سؤال و گفت‌وگوی کودک، خواندن را نگه دارید و پاسخ بدهید.
انجام ندهیدآرامشِ کتاب‌خواندن را به سکوت اجباری کودک تبدیل نکنید.
خواندن توضیح و منبع
پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه
دکتر هلاکویی می‌گوید هر دو والد می‌توانند، با هم یا به نوبت، کتاب بخوانند. کودک زیر دو‌سال ممکن است از کنارشان بلند شود یا بازی کند و همچنان گوش بدهد؛ پیشنهاد او ادامهٔ خواندن در محدودهٔ دید و شنیدن است، مگر اینکه خودِ کودک بخواهد خواندن متوقف شود.
پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه
دکتر هلاکویی برای یک تا دو‌سالگی پیشنهاد می‌کند حرفِ ساده با حرکتِ دست و بدن همراه شود تا کودک پیام را روشن‌تر بگیرد و از فهمِ خود مطمئن شود. در مثالِ آلبومِ عکس، کودک اگر حرف می‌زند نامِ فردِ آشنا را می‌گوید و اگر هنوز نمی‌تواند، با اشاره نشان می‌دهد؛ لذتِ همین شناخت می‌تواند میلِ او به فهمیدن را بیشتر کند.
پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه
دکتر هلاکویی برای کتاب‌خواندن از حدود یک‌سالگی به بعد دو ویژگی را پیشنهاد می‌کند: تصویرهای رنگی، نسبتاً درشت و روشن؛ و داستان‌هایی درباره دوستی، مهربانی و کمک به دیگران و موجودات. او انتخابِ دقیقِ کتاب به دست والد را بخشی از همین تجربهٔ خواندن می‌داند.
پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه
به گفته دکتر هلاکویی برای کتاب خواندن حتماً باید مراسم و آدابی فراهم شود: در جای معین و شرایط مشخص، و غالب اوقات وقتی کودک در آغوش پدر و مادر است و شما می‌توانید با یک دست نوازشش کنید. او می‌افزاید اگر از حدود یک‌ونیم دو سالگی گذشته، از خودش بخواهید ورق را بزند و صفحه بعد را بیاورد.
پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه
دکتر هلاکویی محیط آرام برای کتاب‌خواندن را مهم می‌داند، اما تأکید می‌کند این آرامش به معنای قطع‌کردن حرف کودک یا بی‌پاسخ‌گذاشتن سؤالش نیست. وقتی کودک وارد گفت‌وگو می‌شود، می‌توان خواندن را نگه داشت و پاسخ داد؛ بی‌اعتناییِ مطرح‌شده در گفتار مربوط به فعالیت‌های نامرتبط است.
پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه
دکتر هلاکویی در کتاب‌خواندنِ دورهٔ یک تا سه‌سالگی، داستان نزدیک به تجربهٔ کودک را جالب‌تر می‌داند: کوه برای کودکِ آشنا با کوهستان یا دریا برای کودکی که آن را دیده است. او پیشنهاد می‌کند با «چه شد؟» و «بعد چه می‌شود؟» کودک را در بازگویی و پیش‌بینیِ داستان شریک کنید.
پیشنهاد مجموعهپیشنهاد گفتار، پرسیدن دربارهٔ اتفاق قبلی و بعدی و دادن فرصت برای تعریف ادامهٔ داستان است.
پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه
دکتر هلاکویی پیشنهاد می‌کند هنگام خواندن، از کارهای دیگر و تلفن فاصله بگیرید و عجله نکنید. اگر کودک هنوز سرگرم کار دیگری است، در جای همیشگی منتظر پیوستن او بمانید. در گفتار او برای زیر سه‌سال حدود پانزده دقیقه کافی است، مگر اینکه خود کودک همان داستان یا کتاب دیگری را بیشتر بخواهد.
پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه
دکتر هلاکویی می‌گوید کودکان معمولاً با فرد آشنا راحت‌تر صحبت می‌کنند؛ در یک تا دو سالگی زبان کودکانه — آن‌گونه که خودشان تلفظ می‌کنند — توجهشان را جلب می‌کند و از آن لذت می‌برند، ولی بعد از آن باید کلام را درست ادا کرد. حرکات بدنی برایشان بسیار جالب است و عامل اصلی آموزش زبان‌اند.
هشدار مطرح‌شده در مجموعه
دکتر هلاکویی می‌گوید کودک از یک‌سالگی به فهم تازه‌ای می‌رسد: حرف‌های شما را، به‌ویژه وقتی با حرکات بدنی همراه باشند، متوجه می‌شود. چون می‌تواند شما را بفهمد، به‌طور کلی انتظار دارد شما هم منظور او را بفهمید. به گفتهٔ او، بخشی از عصبانیت کودک در این دوره از همین‌جا می‌آید: از اینکه او را نمی‌فهمید یا متناسب با خواسته‌اش عمل نمی‌کنید.
همین بخش می‌افزاید که با این همه، کودک به سطح تازه‌ای از فهم و آگاهی رسیده است.
هشدار مطرح‌شده در مجموعه
در بحث زبان کودک یک تا سه‌ساله، دکتر هلاکویی می‌گوید کودک ممکن است چیزی را نفهمد و به‌جای پرسیدن، حدس بزند. در توضیح او، همراهی کلام با حرکت بدن و جلب علاقه و توجه کودک به موضوع، فهمیدن را آسان‌تر می‌کند.
هشدار مطرح‌شده در مجموعه
دکتر هلاکویی «نه» را پرکاربردترین کلمهٔ کودک یک تا سه‌ساله توصیف می‌کند و یکی از علت‌ها را زیادشنیدن آن از والد می‌داند. مثال او «ماشین نه» است که کودک با آن می‌گوید نمی‌خواهد سوار ماشین شود؛ «نه» کنار کلمه، جملهٔ مخالفت را می‌سازد.
هشدار مطرح‌شده در مجموعه
در بحث حفظ فارسی در خانواده ایرانیِ خارج از ایران، دکتر هلاکویی می‌گوید کودک را از حرف زدن به زبان دیگر منع نکنید و برای فارسی حرف زدن به او فرمان ندهید. نگرانی او این است که فشار، کودک را از زبان و فرهنگ دور کند. او به جای اجبار بر مهربانی، تأکید و استمرار در زبان خانه تکیه می‌کند و رسیدن به هدف را احتمالی می‌داند.
آنچه مجموعه می‌گوید
در مقدمهٔ بحث رشد زبان، دکتر هلاکویی مسیر کودک را از تولید صدا به تکرار آواهایی مثل «ب»، «پ» و «م» و سپس ساختن کلمه و کلام توصیف می‌کند. او این فرایندِ آهسته را با تعبیر «ضبط، هضم و پخش» توضیح می‌دهد: شنیدن و دریافت، پردازش، و سپس بیان.
آنچه مجموعه می‌گوید
دکتر هلاکویی در این بخش دربارهٔ بیشترشدنِ توانِ نگه‌داشتنِ رویدادها در حافظه سخن می‌گوید. مثال‌هایش کودکِ هجده‌ماهه‌ای است که کارِ چند روز پیش را به یاد می‌آورد و کودکِ بیست‌ماهه‌ای که چیزی را که هفتهٔ قبل دیده است می‌خواهد. او این تغییر از حافظهٔ کوتاه‌تر به یادآوریِ طولانی‌تر را از حدود یک‌سالگی توصیف می‌کند؛ مقصودِ این مثال‌ها نبودنِ هر نوع حافظه پیش از آن نیست.
آنچه مجموعه می‌گوید
وقتی کودک رفته‌رفته ارتباطِ بخش‌های داستان را می‌فهمد، دکتر هلاکویی درخواستِ پرشوقِ همان قصه را فقط تکرار نمی‌داند. او می‌گوید قصه‌گویی به ساختنِ زنجیره‌ای میان افکار و رویدادها کمک می‌کند؛ کودک ممکن است اکنون چیزهایی از داستان بفهمد که قبلاً فقط تکه‌ای از آن را دنبال می‌کرد.
آنچه مجموعه می‌گوید
دکتر هلاکویی می‌گوید از حدود یک‌سالگی، رشدِ حافظه و هماهنگیِ بدن امکانِ ارتباطِ بیشتری فراهم می‌کند. کودک ممکن است حرفِ ساده و آشنا را پیش از توانِ تکرارکردنش بفهمد، گاهی با کمکِ حدس و موقعیت. نمونه‌های او «اینجا بیا»، «اسباب‌بازی‌ات را بیاور» و «این را آنجا بگذار» است؛ فهمِ این درخواست‌ها به معنیِ فهمیدنِ هر جملهٔ پیچیده نیست.
آنچه مجموعه می‌گوید
دکتر هلاکویی می‌گوید کودک حدود یک‌سالگی ممکن است با دست خداحافظی کند، اما هنگام ورود سلام نکند. توضیح او این است که در محیط تازه، حجم اطلاعات و تجربه‌های جدید توجه کودک را می‌گیرد. او برای آموختن سلام‌کردن بر آموزش، تمرین و آرامش تأکید می‌کند.
سه و چهار‌سالگی هم در مثال دکتر هلاکویی آمده‌اند؛ اشاره به چهار‌سالگی، توضیحِ ادامهٔ همان موضوع است و دامنهٔ اصلی سایت همچنان تا سه‌سالگی است. گفتار علت را با قطعیت بیان می‌کند؛ این بازنویسی آن را توضیح دکتر هلاکویی برای مثالش می‌داند، نه تشخیص قطعیِ علت سلام‌نکردن هر کودک.
آنچه مجموعه می‌گوید
دکتر هلاکویی در بحث تقلیدِ نوپا می‌گوید کودک ممکن است واژه‌های بزرگسالان را در موقعیتی نامناسب تکرار کند، بی‌آنکه معنای همان عبارت یا کاربردش را فهمیده باشد. توضیح او این است که کودک می‌خواهد مانند بزرگسالانی باشد که در نظرش دانا و توانا هستند.
آنچه مجموعه می‌گوید
دکتر هلاکویی در توضیح اشتباه‌های مکررِ نوپا می‌گوید حجم اطلاعات محیط از توانِ او برای تحلیل و جا دادنِ همهٔ آن‌ها بیشتر است. در این روایت، کودک بخشی را نمی‌گیرد یا فراموش می‌کند و همیشه نمی‌تواند آموخته را در زمان لازم به کار ببرد؛ بنابراین تکرارِ خطا لزوماً به معنای نشنیدن عمدیِ حرف والد نیست.
راهنماهای مشترک با سن‌ها و موضوع‌های دیگر۳۳این نکته‌ها هم به این سن مربوط‌اند. برای خواندن توضیح کامل و منبع، عنوان راهنما را انتخاب کنید.
نسخه تازه سایت آماده است.