گریه و آرام کردن

نکتهٔ اصلی در مجموعه

در ماه اول، گریه تنها زبان اوست

سخنران می‌گوید در ماه اول، گریه مهم‌ترین راهی است که کودک با آن نیاز و پیام خود را به بیرون می‌رساند. او این وضعیت را به بیان کلامیِ نیاز در فرد بزرگ‌تر تشبیه می‌کند و به همین دلیل توجه و پاسخ بی‌درنگ را توصیه می‌کند.

پیشنهاد مجموعهتوصیهٔ سخنران در این بخش، توجهِ بلافاصله به پیام و نیاز نوزاد است.

نکتهٔ اصلی در مجموعه

خلق و خو، نُه جزء دارد

سخنران خلق‌وخو را مجموعهٔ صفات و ویژگی‌هایی می‌نامد که کودک با آنها متولد می‌شود. او در چارچوبِ این گفتار، نه مؤلفهٔ اصلی برای توصیفِ تفاوتِ کودکان از یکدیگر در نظر می‌گیرد.

نکتهٔ اصلی در مجموعه

مثل رنگ چشم است — تقصیر کسی نیست

سخنران زمینهٔ خلق‌وخو را ارثی و، مانندِ رنگِ چشم یا ترکیبِ بدن، خارج از انتخابِ کودک می‌داند؛ از این رو بابتِ ویژگیِ آغازین کسی را مقصر نمی‌شمارد. پیشنهادش احترام به همین کودک و به‌کاربردنِ اصولِ تربیت با انعطاف است: والد روشِ خود را با پاسخ‌ها و شرایطِ واقعیِ فرزند تطبیق دهد و خیرِ آیندهٔ او را نیز در نظر بگیرد.

پیشنهاد مجموعهواکنشِ کودک را برای بازنگری در روشِ خود ببینید و اصولِ کلی را متناسب با حال و نیازِ همین فرزند به کار ببرید.

نکتهٔ اصلی در مجموعه

کسی بابتِ خلق‌وخوی آغازینِ کودک مقصر نیست

سخنران دربارهٔ ویژگی‌هایی که کودک با خود به دنیا می‌آورد می‌گوید نه کودک بابتِ آنچه هست مقصر است و نه والد بابتِ دیدنِ این تفاوت‌ها. همین خلق‌وخوی آغازین، زمینه‌ای است که تربیت باید بر اساسِ شناختِ آن شروع شود.

نکتهٔ اصلی در مجموعه

تفاوت «خلق‌وخو» و «شخصیت» در توضیح سخنران

سخنران دو مفهوم را جدا می‌کند: شخصیت مجموعه صفات نسبتاً پایدارِ آموخته‌شده است که آهسته‌آهسته شکل می‌گیرد و در هجده‌سالگی به کمال می‌رسد. اما کودک به جای شخصیت، خلق و خو دارد — حالاتی که به سیستم عصبی او مرتبط است و عامل ارثی در آن نقش مهمی دارد.

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

پیشنهادهای سخنران برای کاهش محرک‌های گریهٔ شدید

سخنران دربارهٔ شیرخوارانی که گریهٔ شدید و مکرر دارند، توجه پیشاپیش به نیازهایشان را پیشنهاد می‌کند: غذای به‌موقع، نظافت و حمام، و توجه به سرما، گرما یا ناراحتی‌ای که گریه را برمی‌انگیزد. او می‌گوید حالتِ مورد بحثش معمولاً حدود سه یا چهارماهگی فروکش می‌کند؛ این پیش‌بینی، گفتهٔ او دربارهٔ آن توصیف است، نه تضمینی دربارهٔ هر گریه.

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

پیشنهادهای سخنران برای آرام کردنِ گریهٔ غیرگرسنگی

در بحث گریهٔ ناشی از علتی غیر از گرسنگی، سخنران حرکت دادن کودک، راه رفتن با او، بازی و صحبت کردن را پیشنهاد می‌کند. او در همین بخش مدعی است که مکیدنِ پستانک، با وجود آرامش موقت، می‌تواند کار تغذیه را مختل کند؛ این ادعا و توصیه، نقلِ دیدگاه اوست.

هشدار مطرح‌شده در مجموعه

حدود سه‌ماهگی، گریه‌ها از هم جدا می‌شوند

سخنران می‌گوید کودک وقتی به سه‌ماهگی می‌رسد پنج نوع گریه خواهد داشت: گریه گرسنگی، خستگی، خواب، درد، و سرما و گرما — در حالی که در ماه اول تقریباً یک گریه بیشتر ندارد.

هشدار مطرح‌شده در مجموعه

گاهی از هجوم اطلاعات، ارتباطش را قطع می‌کند

سخنران می‌گوید حجم مطالب بیش از توان فعالیت ذهنی کودک است، و به همین دلیل در بسیاری موارد به یک‌باره رابطه خودش را با جهان خارج قطع می‌کند یا از وحشت این هجوم گریه می‌کند — پس باید فرصت داد که پس از مرتب کردن ذهنش دوباره به سمت ما برگردد.

آنچه مجموعه می‌گوید

بلندی گریه، ربطی به «بدقلقی» ندارد

سخنران می‌گوید بعضی کودکان بلند و زیاد گریه می‌کنند و بعضی کم و کوتاه، و این به سیستم عصبی و واکنش کودک مربوط است نه به چیزی که او انتخاب کرده باشد.

هشدار مطرح‌شده در مجموعه

بعضی صداها او را می‌ترسانند

سخنران می‌گوید بعضی کودکان از خنده بلند، عطسه، سرفه، روشن شدن ناگهانی رادیو یا تلویزیون و اسباب‌بازی‌های پرصدا مثل شیپور می‌ترسند. اگر چنین واکنشی دیده‌ایم، پیشنهاد او توجه بیشتر در مواجهه بعدی و هنگام خرید یا نخستین امتحان اسباب‌بازی است.

پیشنهاد مجموعهاگر از جاروبرقی می‌ترسد، وقتی جارو بکشید که مطمئنید او آن اطراف نیست.

نام پدیده طبیعی در سطر ۱۶۵۳ به صورت «رأس» ثبت شده و بدون بررسی صوت نمی‌توان آن را دقیق نام‌گذاری کرد.

آنچه مجموعه می‌گوید

در شش‌ماهگی، دو گریه تازه

سخنران می‌گوید وقتی کودک به حدود شش‌ماهگی می‌رسد، دو نوع گریه دیگر هم به آن پنج نوع اضافه می‌شود: حوصله سر رفتن و خشم. به گفته او این گریه‌ها با هم متفاوتند و بسیاری از مادران و پدران این تشخیص را راحت انجام می‌دهند — و وقتی فهمیدید، باید بلافاصله او را مورد محبت قرار داد.

پیشنهاد مجموعهآغوش، نوازش و کلام آرام شما بیش از هر چیز کمک می‌کند.

آنچه مجموعه می‌گوید

زمان و نشانه‌های دندان‌درآوردن در بیان سخنران

سخنران شروع دو دندان پایین و سپس بالا را حدود چهارماهگی و کامل شدن این چهار دندان را حدود شش‌ماهگی توصیف می‌کند. او آب‌ریزش دهان، درد و خارش، گریه و بدخوابی را همراه این دوره می‌آورد و از احتمال اسهال و استفراغ نیز نام می‌برد. این زمان‌ها و نسبت دادن نشانه‌ها، گفته سخنران‌اند؛ متن برای تعیین علت نشانه‌های یک کودک کافی نیست.

آنچه مجموعه می‌گوید

چگونه ترس از صدای بلند به ترس از یک شخص پیوند می‌خورد

در مثال سخنران از شرطی شدن، کودک با شنوایی حساس از سرفه یا عطسه بلند می‌ترسد و این ترس به شخصی که صدا را ایجاد کرده پیوند می‌خورد. سپس ممکن است با ورود همان فرد، حتی پدربزرگ یا مادربزرگ مهربان، گریه کند؛ بدون آنکه او در آن لحظه رفتار تهدیدکننده‌ای داشته باشد.

نکتهٔ اصلی در مجموعه

نبودن، برای او نابودی است

سخنران توضیح می‌دهد که اضطراب جدایی از حدود هفت‌ماهگی آغاز می‌شود و تا شانزده‌هفده‌ماهگی ادامه دارد: کودک نبودن را با نابودی یکی می‌گیرد و وقتی از مقابل چشمش دور می‌شوید تصور می‌کند هرگز شما را نخواهد دید — مانند حبابی که می‌ترکد.

هشدار مطرح‌شده در مجموعه

بین شش تا هجده ماهگی، وقت رفتن نیست

به گفته سخنران کودک در این دوره وارد مرحله‌ای بحرانی می‌شود و نمی‌تواند از کسی که مانند هوا به او نیاز دارد دور بیفتد؛ اگر قصد کار کردن دارید، بهتر است یکی دو سه ماه پیش از شش‌ماهگی این کار را بکنید نه در میانه این بازه.

هشدار مطرح‌شده در مجموعه

پس از جدایی: یا سخت می‌چسبد، یا دل می‌شوید

سخنران پس از جدایی در شش تا هجده ماهگی، دو الگو را مثال می‌زند: چسبیدن بیشتر پس از بازگشت، مانند دنبال کردن والد تا دستشویی یا دشواری خواب جدا؛ و کمتر نشان دادن علاقه یا کاهش ارتباط. این‌ها توصیف‌های او از واکنش احتمالی‌اند.

از یک استقبال سرد یا چسبیدن نمی‌توان دل کندن همیشگی، بی‌عاطفگی یا آسیب قطعی کودک را نتیجه گرفت؛ متن ارزیابی یک کودک مشخص نیست.

آنچه مجموعه می‌گوید

شش: نزدیک شدن و دور شدن

ششمین مؤلفهٔ خلق‌وخو در این گفتار، شیوهٔ نزدیک‌شدن به افراد یا کارهای تازه و واکنش به دوری است. سخنران از کودکانی مثال می‌زند که با اکراه نزدیک می‌شوند یا پس از جدایی مدت‌ها غمگین‌اند، در برابرِ کودکانی که آسان‌تر رابطه می‌گیرند. رفتن و برگشتنِ والد نیز مثال اوست: واکنشِ هنگام خروج و آسانیِ دوباره کنارآمدن پس از بازگشت می‌تواند متفاوت باشد.

آنچه مجموعه می‌گوید

یک بوق، و اتومبیل ترسناک می‌شود

مثال دوم سخنران: کودکی که اتومبیل را جالب می‌دید، وقتی بوق آن به صدا درمی‌آید از وحشتی که می‌کند از این پس از اتومبیل می‌ترسد — و بار بعد که او را به خیابان می‌برید گریه می‌کند و می‌خواهد به خانه برگردد. او این شرطی شدن را از نظر بسیاری متخصصان مهم‌ترین نوع یادگیری در کودکی می‌داند.

آنچه مجموعه می‌گوید

پیش از آنکه تصویری از شما بسازد، رفتید

سخنران در پاسخ به پدر کودک هفده‌ماهه‌ای که مدتی از او دور شده، می‌گوید کودک مراقب نزدیک را بخشی از زندگی خود می‌شناسد و در نبود او هنوز ممکن است نتواند به تصویر ذهنی پایداری پناه ببرد. او از این راه ناراحتی جدایی را توضیح می‌دهد؛ این تفسیر او از وضعیت گزارش‌شده است.

هشدار مطرح‌شده در مجموعه

بی‌اعتنایی پس از جدایی، در تفسیر سخنران

سخنران در بحث واکنش کودک به جدایی، گروهی را توصیف می‌کند که هنگام رفتن یا بازگشت مراقب بی‌اعتنا به نظر می‌رسند. او دو برداشت مطرح می‌کند: رفتن را عادی گرفته‌اند، یا آن را چنان دشوار می‌بینند که تصور می‌کنند کاری از دستشان برنمی‌آید. تعبیر «قطع کردن قلاب ارتباطی» و پیوند دادن آن با پرهیز از رابطه‌های نزدیکِ بعدی، تفسیر خود سخنران است.

در این بخش برای تشخیص وضعیت یک کودک از روی یک نوبت بی‌اعتنایی، معیاری ارائه نمی‌شود.

آنچه مجموعه می‌گوید

توضیحِ سخنران دربارهٔ گازگرفتنِ کودک

سخنران در بحثِ سال‌های نخست، گازگرفتن هنگام خشم را به محدودبودنِ ابزارِ واکنش و دفاعِ کودک نسبت می‌دهد و آن را نشانهٔ «بدبودن» او نمی‌داند. او با اشاره به رشد از سر به پا و از عضلاتِ بزرگ به کوچک، از گذار به مشت‌زدن و لگدزدن سخن می‌گوید. این توالی توضیحِ خودِ اوست؛ ادامهٔ گفتار بر جلوگیری از آسیب به دیگران تأکید دارد.

آنچه مجموعه می‌گوید

واکنش‌های متفاوت کودک هنگام بازگشت مراقب

در ادامهٔ بحث دوری از کودک، سخنران چند واکنش به بازگشت مراقب را توضیح می‌دهد: استقبال و عادی دانستن رفت‌وآمد؛ چسبیدن و دنبال کردنِ مراقب چون هنوز از بازگشت بعدی مطمئن نیست؛ ادامه دادن ناراحتی و اعتراض؛ یا ترسیدن، پناه بردن به فرد آشنا و برای مدتی نگاه نکردن به مراقبِ برگشته. دربارهٔ گروه آخر می‌گوید بسیاری پس از مدتی دوباره به رابطه برمی‌گردند.

نکتهٔ اصلی در مجموعه

نقش واکنش اولیه والد پس از آسیب کودک

سخنران اثر حادثه را به شدت و وسعت آسیب، سن کودک، درد بعدی و واکنش نخست والد پیوند می‌دهد. مثالش کودکی است که زخم کم‌دردی داشته اما دیدن وحشت یا خشم والد او را بیشتر ترسانده است؛ منظور این نیست که همیشه واکنش والد از خود آسیب مهم‌تر است.

پیشنهاد مجموعهتوصیه سخنران کوشش برای حفظ آرامش در حد توان و کمک گرفتن از فرد حاضر دیگر است، اگر والد در آن لحظه نمی‌تواند آرام بماند.

هشدار مطرح‌شده در مجموعه

بی‌اعتنایی به بازی، در نگاه سخنران نیازمند توجه است

سخنران درباره کودکانی که به بازی و اسباب‌بازی بی‌اعتنا هستند می‌گوید ممکن است درد یا آسیب درونی در این بی‌علاقگی نقش داشته باشد و باید به آن توجه کرد. این نسبت دادن، توضیح خود اوست؛ این چند سطر برای تشخیص علتِ بازی نکردن یک کودک معیار جداگانه‌ای نمی‌دهد.

هشدار مطرح‌شده در مجموعه

اگر عکس نوزادیِ خودش ناراحتش می‌کند

سخنران دربارهٔ برخی کودکان یک تا سه‌ساله، و گاهی تا چهار‌سالگی، می‌گوید دیدن عکس یا فیلم نوزادی خودشان می‌تواند ناراحت‌کننده باشد. توضیح او این است که کودک هنوز نسبتِ خودِ فعلی با آن تصویر را به‌روشنی نمی‌فهمد: ممکن است بپرسد آن کودک کجاست یا تصور کند دو نفر خواهند بود. این توصیف دربارهٔ واکنش احتمالی برخی کودکان است، نه واکنش همهٔ آن‌ها.

آنچه مجموعه می‌گوید

شدتِ واکنش، فرصت‌ها و دشواری‌های متفاوت دارد

سخنران واکنشِ سریع و شدید را با تجربه‌های حسی و عاطفیِ بیشتر، جلبِ توجه و بعضی فرصت‌های پیشرفت پیوند می‌دهد، اما می‌گوید توقع و رنجشِ سریع می‌تواند رابطه با اطرافیان را دشوار کند. در مقابل، واکنشِ آرام‌تر را همراه با صبر و آسودگی، و گاهی از‌دست‌دادنِ فرصتِ بیانِ نیاز می‌داند. اینها مقایسه‌های کلیِ او دربارهٔ شدتِ واکنش‌اند، نه پیش‌بینیِ قطعیِ آیندهٔ کودک.

خودِ سخنران تأکید می‌کند هر دو گروه می‌توانند موفق و خوشحال باشند؛ والد باید به توان و حالتِ فرزندِ خود توجه کند و فرصتِ رسیدن به خواسته‌های مناسب را فراهم کند.

آنچه مجموعه می‌گوید

از یک‌سالگی، دست شما هم باز می‌شود

به گفتهٔ سخنران، بیشترِ رفتارِ کودک در سال اول در چارچوبِ خلق‌وخوی آغازین است. او می‌گوید از حدود یک‌سالگی، یادگیری، تجربه‌های درونی‌شده و ارتباطِ بیشتر با محیط و دیگران، امکانِ تغییر در این الگوها و اثرگذاریِ والد را افزایش می‌دهد. این توصیف دربارهٔ تدریجی‌بودنِ تغییر است، نه نادیده‌گرفتنِ تفاوتِ کودک.

آنچه مجموعه می‌گوید

ادعای سخنران دربارهٔ کوبیدنِ سر در سال‌های نخست

سخنران از کودکی مثال می‌زند که هنگام ناراحتی سرش را به دیوار یا زمین می‌زند. او ادعا می‌کند این ضربه‌ها در سنین پایین به مغز آسیب نمی‌زنند، حتی اگر شدید به نظر برسند؛ هجده‌ماهگی روشن است اما حدِ بالاترِ سن در زیرنویس مخدوش است. این ادعای پزشکیِ خودِ اوست و به‌عنوان اطمینان از بی‌خطر‌بودنِ ضربه بازگو نمی‌شود.

این بخش برای تعیینِ شدت یا بی‌خطر‌بودنِ آسیبِ سرِ یک کودک کافی نیست. توصیهٔ مراجعه در سه‌سالگی در جملهٔ قبل، مربوط به خوردنِ موادِ غیرخوراکی است، نه کوبیدنِ سر.

نکتهٔ اصلی در مجموعه

بیسکویت شکسته

سخنران در بحثِ تغییرِ شکل و برگشت‌پذیری می‌گوید کودک ممکن است خمیرِ پهن‌شده را بیشتر ببیند و بازگشتش به شکلِ قبلی را تصور نکند. در مثالِ بیسکویت، شکستنِ آن برای کودک ممکن است به معنیِ ازبین‌رفتنِ بخشی از خوراکی باشد؛ پس توضیحِ «برای خوردن باید بشکند» لزوماً ناراحتی‌اش را رفع نمی‌کند. او این تفاوتِ برداشت را دلیلِ پرهیز از برچسبِ بهانه‌گیری می‌داند.

پیشنهاد مجموعهبه او به عنوان کسی که بهانه می‌گیرد نگاه نکنید؛ او جهانی را می‌بیند که با جهان شما متفاوت است.

نکتهٔ اصلی در مجموعه

فکرِ رنجش می‌ماند، حتی وقتی اتفاق جبران شده

در توضیح سخنران دربارهٔ کودک یک تا سه‌ساله، به‌دست‌آوردن کنترل بدن به معنی کنترل ذهن نیست. کودک ممکن است پس از جبران یک ناراحتی همچنان خاطرهٔ آن را نگه دارد و گریه کند: ابتدا یک بیسکویت می‌خواسته و حالا تمام ظرف را دارد، اما رنجشِ نخست هنوز در ذهنش مانده است. مثالِ یک ساعت گریه، توضیح سخنران برای ماندگاری فکر است.

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

مکیدن انگشت: با حوصله، نه با جدال

سخنران می‌گوید بعضی کودکانی که روزها انگشت نمی‌مکند، تا حدود سه تا سه‌ونیم سال پیش از خواب چند دقیقه چنین می‌کنند. هشدار اصلی او این است که جدال می‌تواند نگرانی را بیشتر و همین رفتار آرام‌کننده را تقویت کند؛ تغییر را تدریجی توصیف می‌کند.

در این گفتار بیرون آوردن دست پس از خواب عمیق هم مطرح می‌شود، اما دستور واحدی برای همه کودکان یا معیار تشخیص مشکل نیست.

هشدار مطرح‌شده در مجموعه

تفسیر سخنران از تکرارِ رفتار پس از نارضایتی والد

سخنران دشواری دومِ نوپا را ناتوانی در انجامِ همهٔ کارهایی می‌داند که می‌خواهد یا از او انتظار می‌رود. او در همین زمینه تفسیر می‌کند که بعضی کودکان پس از نارضایتیِ والد، رفتار نامناسب دیگری انجام می‌دهند تا تنبیه شوند و احساس بدشان دربارهٔ خود تأیید شود. این توضیحِ انگیزه، برداشت سخنران است و از روی یک رفتار به‌تنهایی اثبات نمی‌شود.

آنچه مجموعه می‌گوید

حدس سخنران درباره علت بدحالی سفر

سخنران علت دقیق بدحالی در حرکت را نامشخص می‌خواند و حدس می‌زند اضطراب و تحریکات مربوط به چشم در آن نقش دارند؛ آن را در این گفتار مسئله گوارشی نمی‌داند. این توضیح یک فرض در برنامه است، نه تشخیص علت برای کودک.

او برای موارد شدید از آرام‌بخش نام می‌برد اما دارو، مقدار و شرایط پزشکی را مشخص نمی‌کند؛ این اشاره توصیه مصرف دارو در این راهنما نیست.

آنچه مجموعه می‌گوید

نُه: حال درونی و موج آن

جزء نهم حال درونی است. سخنران می‌گوید همه ما دریایی هستیم که موج می‌زنیم، اما برخی از این دریاها بسیار خروشان‌اند؛ افرادی هستند که کوچک‌ترین ناملایمی آن‌ها را از حال خوب به حال بد می‌برد.

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

«رهایش کن و برو» را نپذیرید

سخنران برای روزهای آغاز مهد، محیطی را ترجیح می‌دهد که اجازه همراه ماندن والد تا احساس آمادگی کودک را بدهد. با نسخه کلی «رها کن و برو، با گریه آرام می‌شود» موافق نیست؛ جدا شدن را به اطمینان از امنیت و آرامش کودک وابسته می‌کند.

پیشنهاد مجموعهپیش از انتخاب، یک روز کامل و بدون فرزندتان در آن محیط بمانید و ببینید آنجا چه می‌گذرد.

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

در راه‌رفتن بیرون از خانه، فرصت استراحت را ببینید

سخنران می‌گوید کودک نزدیک سه‌سالگی ممکن است ده تا بیست دقیقه همراه والد راه برود، اما نباید از او انتظار مسیر طولانی داشت. استدلالش این است که حرکت زیاد در خانه با فرصت نشستن و استراحت همراه است، درحالی‌که راه‌رفتن در محل خرید ممکن است چنین فرصتی نداشته باشد.

پیشنهاد مجموعهپیشنهاد او در مثال خرید این است که گاهی کودک بغل شود یا در کالسکه قرار بگیرد تا استراحت کند.

ده تا بیست دقیقه، عددِ ذکرشده در این مثال است؛ متن آن را سقف دقیق و یکسانِ توان راه‌رفتن همهٔ کودکان معرفی نمی‌کند.

هشدار مطرح‌شده در مجموعه

کودک ممکن است مرگِ عزیزش را تقصیرِ خود بداند

سخنران در بحثِ خودمداریِ حدود دو تا چهار‌سالگی می‌گوید کودک ممکن است بیماری یا مرگِ یک عزیز را به کار یا احساسِ خودش نسبت دهد: «چون بد بودم»، «چون دوستش نداشتم» یا «چون مرا دوست نداشت، ترکم کرد». اینها برداشت‌های احتمالیِ کودک در روایتِ او هستند؛ کودک هنوز علتِ رویداد را از خواسته و رفتارِ خود به‌روشنی جدا نمی‌کند.

آنچه مجموعه می‌گوید

برداشت سخنران از احساس تهدید پس از تولد نوزاد

سخنران آمدن خواهر یا برادر را برای کودک بزرگ‌تر تغییر مهمی در سهم توجه و محبت می‌داند. در توضیح او، حتی با مراقبت والدین، نیازهای نوزاد و رابطه شیردهی می‌تواند کودک بزرگ‌تر را از موقعیت قبلیِ مرکز توجه دور کند و احساس تهدید ایجاد کند.

عبارت کلی سخنران درباره احساس تهدیدِ همه کودکان، تفسیر اوست و به تنهایی وضعیت یا تجربه یک کودک مشخص را معلوم نمی‌کند.

آنچه مجموعه می‌گوید

نوسانِ حال و حساسیت به تغییر، در نگاه سخنران

سخنران می‌گوید بعضی افراد که حالِ درونی‌شان با شدت تغییر می‌کند، نسبت به دگرگونی‌های بیرون نیز حساس‌اند و، اگر دانش و آگاهیِ لازم داشته باشند، ممکن است اهلِ تحلیل، ارزیابی و نقد باشند. این توضیح، امکانِ مطرح‌شده در گفتار است؛ صرفِ نوسانِ حال، تواناییِ نقد یا آیندهٔ کودک را تعیین نمی‌کند.

آنچه مجموعه می‌گوید

توصیف دو‌ونیم‌سالگی: توجه، روایت و گفت‌وگو

سخنران کودک حدود دو‌ونیم‌ساله را علاقه‌مند به توجه و تکرار داستان‌های کوتاه توصیف می‌کند. در شرح او، کودک می‌تواند سؤال «کجا» را پاسخ دهد، کم و زیاد و بزرگ و کوچک را تشخیص دهد و با افرادِ کوچک و بزرگ وارد گفت‌وگو شود.