فصل ۰۸ از ۸راهنمای سه سال اول

بازی و یادگیریدر ۲۴ تا ۳۶ ماهگی

یک موضوع، با نگاهی دقیق‌تر

اسباب‌بازی ساده، آزادی کامل در بازی، و بازی موازی.

شروع مطالعه
راهنما
۹۴
قسمت از مجموعه
۶

راهنمای این سن و موضوع، همراه با پیوند تمام نکته‌های مشترک.

بازی و یادگیری در ۲۴ تا ۳۶ ماهگی

گزیده برای ۲۴ تا ۳۶ ماهگی

بایدها و نبایدها

برگرفته از پیشنهادهای
دکتر هلاکویی

چند کاربرد برای یک وسیلهٔ ساده

انجام بدهید

با وسیلهٔ مناسب و بی‌خطر، کاربردهای مختلف را نشان دهید؛ مثلاً جابه‌جاکردن چیزها با قاشق.

انجام ندهید

بازی را فقط به یک کاربرد ازپیش‌تعیین‌شده محدود نکنید.

نکتهٔ همراهاصطلاح مربوط به یک‌جانبه‌دیدن اشیا در زیرنویس نامنظم ثبت شده؛ توضیح بالا بر مثال روشنِ کاربردهای متعدد تکیه دارد.

خواندن توضیح و منبع

پیشنهادهای مجموعه۹

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

یک شیء ساده، چند کاربرد

در بحث کودک نزدیک سه‌سالگی، دکتر هلاکویی پیشنهاد می‌کند با اشیای ساده نشان دهیم یک وسیله فقط یک کاربرد ندارد؛ مثلاً قاشق علاوه بر خوردن می‌تواند چیزی را بردارد یا جابه‌جا کند. هدف او آشناکردن کودک با امکان‌های متفاوت یک شیء است.

پیشنهاد مجموعهپیشنهاد این بخش، نشان‌دادن کاربردهای متفاوت یک شیء در بازی است؛ توصیهٔ کتاب‌خواندن مربوط به نکتهٔ دیگری در همین گفتار است.

اصطلاح مربوط به یک‌جانبه‌دیدن اشیا در زیرنویس نامنظم ثبت شده؛ توضیح بالا بر مثال روشنِ کاربردهای متعدد تکیه دارد.

توضیح بیشتربستن توضیح

برای فهم دقیق‌تر این نکته

دکتر هلاکویی در ادامهٔ بحث رشد ذهنی کودک، از اشیای روزمره مثل قاشق و چنگال مثال می‌زند. در بیان او کودک می‌تواند وسیله را بررسی کند و ببیند قاشق، افزون بر غذاخوردن، برای برداشتن یا حرکت‌دادن چیزها هم به کار می‌رود. این مثال قرار است تصور محدودِ «هر چیز فقط یک کار می‌کند» را گسترش دهد. در خود گفتار به بازی و به‌دهان‌بردن این اشیا نیز اشاره شده است؛ این بازنویسی، مناسب‌بودن هر وسیله برای بازی یا به‌دهان‌بردن را تأیید نمی‌کند.

صفحهٔ مستقل این مطلب
دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۴

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

برای دو تا سه‌سالگی، اسباب‌بازیِ ساده و قابل‌فهم

دکتر هلاکویی برای دو تا سه‌سالگی اسباب‌بازیِ ساده‌ای را مناسب‌تر می‌داند که معمولاً یک کارِ روشن انجام دهد. به نظرِ او وسیلهٔ پیچیده‌ای که فهم و استفاده از آن آموزشِ زیادی می‌خواهد می‌تواند کودک را کلافه کند؛ کودک با شناختنِ بخش‌های کوچکِ جهان، تصویرِ کلی‌تری از آن می‌سازد. گرانی در این مثال نشانهٔ مناسب‌بودن نیست.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۴

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

پیشنهادِ دکتر هلاکویی: بازی با ماسه، گِل و آب

دکتر هلاکویی در بحثِ بازیِ دو تا سه‌سالگی، تجربهٔ مستقیم با ماسهٔ کنارِ دریا، گِل و آب را بسیار کمک‌کننده می‌داند و آن را حتی بر بسیاری از اسباب‌بازی‌ها ترجیح می‌دهد. دلیلی که او پیش‌تر بیان کرده این است که کودک با تجربهٔ بخش‌های سادهٔ دنیا، شناختِ کلی‌تری می‌سازد؛ برتریِ این بازی‌ها ارزیابیِ خودِ دکتر هلاکویی است.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۴

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

بالا رفتن، حس توانایی می‌دهد

دکتر هلاکویی علاقهٔ بعضی دو تا سه‌ساله‌ها به بالا‌رفتن از مبل، صندلی یا پله را به تجربهٔ توانِ بدن و احساسِ کنترل پیوند می‌دهد. او حمایت و تشویقِ فعالیت را پیشنهاد می‌کند. در همین گفتار برای کارهای خطرناک نیز مرز و دورکردنِ وسیلهٔ خطرناک را لازم می‌داند؛ بنابراین تأکید بر حرکت، تأییدِ بی‌قیدِ هر موقعیتِ بالا‌رفتن نیست.

دیدن عبارت اصلی۳ بخش از زیرنویس
قسمت ۴

لباس‌های عجیب، با خنده و بازی

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

دکتر هلاکویی برای اینکه کودک دنیای متفاوت خود را تجربه کند، پوشیدن لباس با ترکیب‌های مختلف، کفش به دست کردن یا لباس گشاد به تن کردن را پیشنهاد می‌کند؛ تجربه‌های تازه‌ای همراه با خنده و شادی.

توضیح بیشتربستن توضیح

برای فهم دقیق‌تر این نکته

این مثال در بحث بازی و تجربهٔ تفاوت‌ها در دو تا سه‌سالگی آمده است. دکتر هلاکویی از لباس‌های گشاد، ترکیب‌های متفاوت لباس و حتی کفش به دست کردن، همراه با خنده و بازی، نام می‌برد تا کودک شکل‌های تازه را تجربه کند. بلافاصله اضافه می‌کند که در توصیف او کودک دو تا دو‌ونیم‌ساله بیشتر با تغییر مخالفت می‌کند و نزدیک سه‌سالگی تحمل تفاوت بیشتر می‌شود. بنابراین مثال او را باید همراه با همین زمینهٔ سنی و واکنش کودک خواند، نه به صورت انتظار یکسان از همهٔ کودکان.

صفحهٔ مستقل این مطلب
دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۴

آینه، و باغ وحش

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

در بحث دو تا سه‌سالگی، دکتر هلاکویی دو تجربهٔ بازی را پیشنهاد می‌کند: بازی و شکلک در آینه، که به گفتهٔ او با دیدن تفاوت چپ و راست و توانایی خود لذت‌بخش می‌شود؛ و آشنایی با حیوانات از راه باغ‌وحش، گفتن نام‌ها، تقلید صدا و حالت آن‌ها و دیدن نمونه‌های کوچک حیوانات.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۴

تخته‌ای برای خط کشیدن او

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

در بحث دو تا سه‌سالگی، دکتر هلاکویی پیشنهاد می‌کند برای خط‌کشیدن و نقاشی کودک، تخته یا سطحی در اختیارش باشد. هدف او لذت از نقاشی و تمرین کنترل دست است؛ هم‌زمان می‌گوید روی در و دیوار خط نکشد و وسیله‌ای انتخاب شود که اثرش قابل شستن یا تمیزکردن باشد.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۴

دوست خیالی، دروغ نیست

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

دکتر هلاکویی می‌گوید دوست خیالی معمولاً از حدود دو سالگی پیدا می‌شود و هیچ اشکالی ندارد که کودک با او بازی کند و حرف بزند؛ حتی وقتی به بهانهٔ «دوستم می‌گوید نه» از کاری که شما خواسته‌اید سر باز می‌زند. توصیهٔ او این است که تخیل کودک را آزاد بگذارید؛ تخیلی که زمینه‌های هنری و علمی را در او فراهم می‌کند. او می‌گوید این تخیل را دروغ ننامید.

عددِ سن در ادامهٔ این بخش به‌شکل «۶۷ سالگی» ثبت شده و روشن نیست؛ دربارهٔ حد سنیِ ادعای بعدی، بدون بررسی صدا نقل دقیقی ارائه نمی‌شود.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۳

ساز کم‌صدا و معمای متناسب با کودک

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

در بحث دو تا سه‌سالگی، دکتر هلاکویی از علاقهٔ کودک به نواختن و ساختن صدا می‌گوید و وسیلهٔ کوچک و کم‌صدا را مثال می‌زند تا برای دیگران مزاحمت ایجاد نکند. سپس کمک به کنارهم‌گذاشتن پازل و حل معماهایی را پیشنهاد می‌کند که در حد توان کودک باشند.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۴

آنچه مجموعه در این باره می‌گوید۱۱

آنچه مجموعه می‌گوید

همبازی و بازی مشترک در توصیف رشد کودک

دکتر هلاکویی می‌گوید آمادگی بازی با کودکان دیگر از حدود دوسالگی بیشتر می‌شود و در سه‌سالگی هم‌بازی‌های همسن لذت مهمی برای کودک‌اند. او رابطه دو تا پنج یا شش ساله‌ها را بیشتر «همبازی داشتن» می‌نامد تا دوستی به معنای بعدی. همچنین بر کمک والدین به شکل گرفتن بازی میان خواهر و برادرها، حتی با فاصله سنی زیاد، تأکید می‌کند.

توضیح بیشتربستن توضیح

برای فهم دقیق‌تر این نکته

در آغاز این بخش، دکتر هلاکویی بودن با دیگران را بخشی مهم از رشد اجتماعی می‌داند و می‌گوید والدین باید برای رابطه مطلوب میان کودکان فرصت بسازند. مثال او این است که کودک خردسال ممکن است هنوز با بزرگسال یا خواهر و برادر کوچک‌تر مثل بازیچه برخورد کند؛ بنابراین حضور بزرگسال می‌تواند به تبدیل این تماس به بازی دوطرفه کمک کند.

صفحهٔ مستقل این مطلب
دیدن عبارت اصلی۲ بخش از زیرنویس
قسمت ۶

آنچه مجموعه می‌گوید

نظر دکتر هلاکویی درباره سن و جنسِ همبازی

دکتر هلاکویی پس از دوسالگی بازی با همسن‌ها را پیشنهاد می‌کند و برای بیشتر بودن همبازیِ همجنس عدد هشتاد را می‌آورد. در عین حال تأکید می‌کند تا پیش از نوجوانی فرصت همراهی دختر و پسر فراهم باشد و این را به آشنایی، آزادی و برابری دو جنس پیوند می‌دهد. این نسبت و چارچوب، نظر خود اوست.

عبارت عددی «در حدود ۸۰ موارد» است و واژه درصد در زیرنویس نیامده؛ نسبت دقیق نیازمند بررسی صوت است.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۶

آنچه مجموعه می‌گوید

یا بر اساس رنگ، یا بر اساس شکل

در مثالِ دکتر هلاکویی، کودکِ این دوره می‌تواند مربع‌ها، مثلث‌ها و دایره‌ها را بر اساسِ رنگ یا شکل جدا کند، اما به گفتهٔ او تا حدود سه یا چهار‌سالگی ترکیبِ هم‌زمانِ دو معیار، مانندِ جداکردنِ مربع‌های قرمز، دشوار است. موضوع، تفاوتِ دسته‌بندیِ تک‌معیاری و هم‌زمان است؛ بازهٔ سنی، توصیفِ خودِ دکتر هلاکویی است.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۴

آنچه مجموعه می‌گوید

دستی بزرگ‌تر از خود آدم

دکتر هلاکویی می‌گوید کودکِ این دوره هنوز نسبتِ جزء و کل را به‌روشنی درک نمی‌کند؛ مثالش این است که تصور کند می‌تواند دستی بزرگ‌تر از تمامِ آدمِ نقاشی‌شده بکشد، چون دست را جدا از مجموعه در نظر می‌گیرد. او بعضی ویژگی‌های نقاشیِ کودکان را نشانهٔ این شیوهٔ فهم می‌داند؛ این مثال به‌تنهایی روشی برای تشخیصِ وضعیتِ یک کودک ارائه نمی‌کند.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۴

از نظر او درخت حرف می‌زند

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی جان‌بخشی را نسبت‌دادنِ حالت‌ها و کارهای انسانی به موجوداتِ دیگر توضیح می‌دهد: درخت می‌تواند حرف بزند، گربه ویولن بزند یا موش لباس بپوشد. او تقلیدِ صدای حیوان، گفت‌وگو با آنها و خواستنِ حیوان یا اسباب‌بازیِ آن را به همین نگاه پیوند می‌دهد. علاقه به کارتون را نیز در این زمینه توضیح می‌دهد و می‌گوید با وجودِ ادامه در سنین بالاتر، حدود هفت‌سالگی باید کاهشِ زیادی پیدا کند؛ این ادعای سنیِ خودِ اوست.

دیدن عبارت اصلی۲ بخش از زیرنویس
قسمت ۴

دیدگاه دکتر هلاکویی دربارهٔ زاویهٔ دید در نقاشیِ خردسال

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی می‌گوید کودکِ دو تا چهار‌ساله اشیا را بیشتر با یک چهره، مانندِ عکس، می‌بیند. او بر همین مبنا نقاشیِ چندبعدی در بعضی مسابقه‌های خردسالان را حاصلِ دخالتِ والد می‌داند. این نتیجه‌گیریِ کلیِ خودِ اوست و منبع، ملاکی برای اثباتِ اینکه یک نقاشیِ مشخص کارِ کودک نیست ارائه نمی‌کند.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۴

لیوان بلندتر، از نظر او آب بیشتری دارد

آنچه مجموعه می‌گوید

در مثالِ دکتر هلاکویی دربارهٔ دو تا چهار‌سالگی، کودک در دو لیوانِ مشابه مقدارِ برابر یا نابرابرِ آب را تشخیص می‌دهد. اما وقتی آبِ برابر به ظرفی بلند و باریک و ظرفی پهن منتقل شود، ممکن است ظرفِ بلند را بیشتر بداند. دکتر هلاکویی این را هم به توجه به ارتفاع و هم به دشواریِ تصورِ برگرداندنِ آب به لیوان‌های اول نسبت می‌دهد.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۴

کلید چراغ، و تلویزیون

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی می‌گوید کودک با مفهوم علیت آشنا می‌شود و از خاموش و روشن کردن چراغ لذت می‌برد؛ خاموش و روشن کردن تلویزیون گاهی آزمایش همین اصل است اما در بسیاری موارد اعتراض و درخواست توجه. به گفته او باید فرصت داد تا رابطه علت و معلولی جهان را بشناسد و جهان را در کنترل خود ببیند.

توضیح بیشتربستن توضیح

برای فهم دقیق‌تر این نکته

موضوع این بخش تجربهٔ دوبارهٔ رابطهٔ علت و معلول در دو تا سه‌سالگی است؛ دکتر هلاکویی می‌گوید کودک شکل اولیهٔ این رابطه را در هشت‌ماهگی آموخته بود. خاموش‌وروشن‌کردن چراغ برای کودک مثالِ «من کاری می‌کنم و چیزی تغییر می‌کند» است و به گفتهٔ او حس توانایی و کنترل می‌دهد. او برای خاموش‌کردن تلویزیون دو معنای ممکن بیان می‌کند: آزمایش همین رابطه، یا اعتراض و درخواست توجه. بنابراین خودِ گفتار نیز برای یک رفتار، تنها یک علت قطعی در نظر نمی‌گیرد. در بازگشت به همین موضوع، او توضیح می‌دهد که تخیلِ فعالِ کودک می‌تواند دریافتِ این رابطه را پیچیده کند.

صفحهٔ مستقل این مطلب
دیدن عبارت اصلی۲ بخش از زیرنویس
قسمت ۴

با خودش حرف می‌زند و می‌رقصد

آنچه مجموعه می‌گوید

در توصیف کودک دو تا سه‌ساله، دکتر هلاکویی از حرف‌زدن و آوازخواندن با خود، لباس‌پوشیدن و رقصیدن بعضی کودکان با خودشان نام می‌برد و می‌گوید این شکل‌های بازی و ابراز خود باید محترم شمرده شوند.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۴

در سه سالگی، انتظار دارد توپ را بیاورید

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی می‌گوید کودک حدود سه سالگی اگر توپی می‌اندازد انتظار دارد دیگری برود آن را بیاورد و به او بدهد تا دوباره بیندازد؛ اگر شما توپ را به سمتش بیندازید تعجب می‌کند و چنین کاری را دوست ندارد — و علت اختلاف برخی کودکان همین است. در پنج سالگی که تولد اجتماعی رخ می‌دهد، می‌تواند با افراد مختلف ارتباط داشته باشد.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۳

ساختن، سه‌چرخه و حرکت با آهنگ

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی در بحث مهارت‌های نزدیک سه‌سالگی، استفادهٔ محدود از قیچی مخصوص کودکان و کمک به ساختن چیزها را نام می‌برد؛ سپس سه‌چرخه‌سواری و ورزش یا نرمش همراه آهنگ یا جلوی تلویزیون را مثال می‌زند. این‌ها مثال‌های همان گفتار برای مشارکت حرکتی کودک هستند.

اشاره به وسیله یا سن در این فهرست، به‌تنهایی مناسب‌بودن وسیله یا آمادگی یک کودک مشخص را تأیید نمی‌کند.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۴
راهنماهای مشترک با سن‌ها و موضوع‌های دیگر۷۴

این نکته‌ها هم به این سن مربوط‌اند. برای خواندن توضیح کامل و منبع، عنوان راهنما را انتخاب کنید.