فصل ۰۲ از ۸راهنمای سه سال اول

۱ تا ۳ ماهگی

روزهای کوچک، پیوندهای عمیق

شکل‌گیری الگوی خواب و تغذیه، و انواع گریه که از هم جدا می‌شوند.

از اینجا شروع کنید
راهنما
۱۶۴
موضوع
۱۰
قسمت از مجموعه
۶
همراه شما، در هر مرحلهتغییر سن کودک

قدم‌به‌قدم، کنار شما

هر سن، دنیایی تازه

از اولین آغوش
تا سه‌سالگی

یک موضوع، چند نکتهٔ روشن

گزیده‌های این مرحله را بخوانید؛ نکته‌های مشترک با سن‌های دیگر در بخش راهنماهای تکمیلی در دسترس‌اند.

در این مرحله

خواب۲۳ راهنما

گزیده برای ۱ تا ۳ ماهگی

بایدها و نبایدها

برگرفته از پیشنهادهای
دکتر هلاکویی

تقسیم مراقبت شبانه

انجام بدهید

مراقبت شبانه را نوبتی تقسیم کنید تا دیگری استراحت کند.

انجام ندهید

برای هر بیداری، هر دو نفر را از خواب محروم نکنید.

خواندن توضیح و منبع

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

شب‌ها را تقسیم کنید، نه اینکه هر دو بیدار بمانید

دکتر هلاکویی در برابر جدال بر سر اینکه چه کسی بیدار شود، پیشنهاد می‌کند یکی یک‌شب‌در‌میان از کودک مراقبت کند و دیگری استراحت کند تا هر دو و کل خانواده استراحت لازم را داشته باشند.

توضیح بیشتربستن توضیح

برای فهم دقیق‌تر این نکته

دکتر هلاکویی با این انتظار مخالفت می‌کند که چون یک والد بیدار شده، دیگری هم باید رنج بیداری را تحمل کند. در مثال او، یکی از والدین می‌تواند یک شب در میان یا در بیشتر شب‌ها مراقب باشد و دیگری استراحت کند؛ مقصود، فراهم شدن استراحت برای خانواده است. او همین‌جا یادآور می‌شود که جای خواب و صدای گریه نوزاد نباید خواب فرزندان دیگر را به هم بزند و حل این مسئله را کاری خانوادگی می‌داند.

صفحهٔ مستقل این مطلب
دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۲

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

خواب روز و شب باید فرق داشته باشد

دکتر هلاکویی در کنار تأکید بر یکنواختیِ خواباندن، پیشنهاد می‌کند محل و شیوه خواب روز با شب متفاوت باشد. خاموش کردن چراغ، خواندن برای کودک و در آغوش گرفتن را نمونه‌هایی از مراسم خواب می‌داند که می‌توانند این تفاوت را مشخص کنند.

پیشنهاد مجموعهدکتر هلاکویی انتظار دارد این تفاوت‌های تکرارشونده به بیشتر شدن خواب شب و کاهش تدریجی خواب روز کمک کند.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۲

توصیف دکتر هلاکویی از شکل‌گیری تدریجی نظم خواب تا چهارماهگی

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی می‌گوید کودک در ماه اول به‌تدریج برای پذیرفتن نظم آماده می‌شود و والدین از یک‌ماهگی می‌توانند به او کمک کنند. در توصیف او، ادامهٔ این کمک تا سه‌ماهگی ممکن است حدود چهارماهگی به توان بیشتر کودک در خوابیدن یا بیدار ماندن منجر شود؛ متن این روند را به‌صورت توضیحی کلی مطرح می‌کند.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۲
راهنماهای تکمیلی و مشترک۱۴

این نکته‌ها هم به این سن مربوط‌اند. برای خواندن توضیح کامل و منبع، عنوان راهنما را انتخاب کنید.

همه «خواب» در این مرحله۲۳

در این مرحله

تغذیه۴۴ راهنما

گزیده برای ۱ تا ۳ ماهگی

بایدها و نبایدها

برگرفته از پیشنهادهای
دکتر هلاکویی

آسودگی هنگام شیر خوردن

انجام بدهید

برای شیر خوردن، فضایی آرام و تماس نزدیک فراهم کنید.

انجام ندهید

صدای رادیو و تلویزیون را مزاحم این لحظه نکنید.

خواندن توضیح و منبع

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

نور کم، بی‌صدا، پوست به پوست

برای شیر دادن در ماه‌های نخست، دکتر هلاکویی محیطی آرام و کم‌نور، نبود صدای مزاحم رادیو و تلویزیون و تماس نزدیک پوست را پیشنهاد می‌کند. هدفی که از این جزئیات برمی‌آید فراهم کردن آسودگی مادر و کودک و کم شدن حواس‌پرتی در همان وعده است.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۱
راهنماهای تکمیلی و مشترک۳۰

این نکته‌ها هم به این سن مربوط‌اند. برای خواندن توضیح کامل و منبع، عنوان راهنما را انتخاب کنید.

همه «تغذیه» در این مرحله۴۴

در این مرحله

گریه و آرام کردن۲۶ راهنما

گزیده برای ۱ تا ۳ ماهگی

بایدها و نبایدها

برگرفته از پیشنهادهای
دکتر هلاکویی

گریهٔ بلند و تفاوت خلق‌وخو

انجام بدهید

شدت و بلندی گریه را در کنار تفاوت واکنش همین شیرخوار ببینید.

انجام ندهید

گریهٔ بلندتر را انتخاب عمدیِ کودک یا نشانهٔ «بدقلقی» او ندانید.

خواندن توضیح و منبع

آنچه مجموعه می‌گوید

بلندی گریه، ربطی به «بدقلقی» ندارد

دکتر هلاکویی می‌گوید بعضی کودکان بلند و زیاد گریه می‌کنند و بعضی کم و کوتاه. به گفتهٔ او، این تفاوت به سیستم عصبی و واکنش کودک مربوط است، نه چیزی که خودش انتخاب کرده باشد.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۳
راهنماهای تکمیلی و مشترک۱۱

این نکته‌ها هم به این سن مربوط‌اند. برای خواندن توضیح کامل و منبع، عنوان راهنما را انتخاب کنید.

همه «گریه و آرام کردن» در این مرحله۲۶

در این مرحله

دلبستگی و امنیت۵۶ راهنما

گزیده برای ۱ تا ۳ ماهگی

بایدها و نبایدها

برگرفته از پیشنهادهای
دکتر هلاکویی

نوازش همراه با نگاه و لبخند

انجام بدهید

تماس ملایم را با نگاه مهربان، لبخند و صدای آشنا همراه کنید.

انجام ندهید

نوازش را به لمس مکانیکیِ بدن، بدون توجه و ارتباط، محدود نکنید.

نکتهٔ همراهادعای رابطه مستقیم کمبود نوازش با الگوی روابط بزرگسالی یا مرگ، در این بخش مستند نمی‌شود.

خواندن توضیح و منبع

نکتهٔ اصلی در مجموعه

نوازش، عامل سومی که مجموعه نام می‌برد

پوست نوزاد بسیار حساس توصیف می‌شود و نوازش تنها لمس کردن نیست: نگاه مهربان، صدای آرام و شمرده و گفت‌وگو هنگام شیر خوردن هم بخشی از آن است. دکتر هلاکویی می‌گوید نبود نوازش می‌تواند به دو حالت متضاد در بزرگسالی برسد — چسبندگی بیش از حد، یا بیزاری از هر تماس.

پیشنهاد مجموعهدر پیشنهاد دکتر هلاکویی، زمان شیر دادن فرصتی برای کنار هم آوردن آغوش، نگاه، لبخند و گفت‌وگوی آرام است.

ادعای رابطه مستقیم کمبود نوازش با الگوی روابط بزرگسالی یا مرگ، در این بخش مستند نمی‌شود.

توضیح بیشتربستن توضیح

برای فهم دقیق‌تر این نکته

منظور او از نوازش مجموعه‌ای از تماس و توجه است: لمس ملایم، گرمای بدن، بوی آشنا، نگاه مهربان و صدای آرام. او نبود این تجربه در چهارده ماه اول را به نزدیکی‌خواهی افراطی یا بیزاری از تماس در روابط بعدی نسبت می‌دهد و حتی از مرگ کودک در وضعیت بی‌توجهی شدید مثال می‌زند. این‌ها ادعاهای علّی دکتر هلاکویی‌اند؛ روایت شیرخوارگاه یا غفلت چندروزه، علت پزشکی مرگ را در این متن ثابت نمی‌کند.

صفحهٔ مستقل این مطلب
دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۱

آنچه مجموعه می‌گوید

اول مرز صورت، بعد اجزای آن

دکتر هلاکویی می‌گوید کودک ابتدا در حدود دوماهگی به مرز صورت توجه می‌کند و سپس تا حدود چهارماهگی توجهش به اجزایی مثل بینی، چشم، لب، دهان و گاهی دندان‌ها بیشتر می‌شود. در مثال او، تصویر بزرگ و روشنِ شبیه صورت بیشتر جلب توجه می‌کند و جابه‌جا کردن اجزای صورت از علاقه کودک می‌کاهد. او این را نوعی تشخیصِ شکل آشنا از نامتناسب می‌داند.

ابتدای بازه دوم به صورت «بین د تا ۴ ماهگی» ثبت شده؛ عدد نخست نباید بدون بررسی صوت قطعی نوشته شود.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۲
راهنماهای تکمیلی و مشترک۲۶

این نکته‌ها هم به این سن مربوط‌اند. برای خواندن توضیح کامل و منبع، عنوان راهنما را انتخاب کنید.

همه «دلبستگی و امنیت» در این مرحله۵۶

در این مرحله

نظم روزانه۲۱ راهنما

گزیده برای ۱ تا ۳ ماهگی

بایدها و نبایدها

برگرفته از پیشنهادهای
دکتر هلاکویی

هماهنگی میان مراقبان

انجام بدهید

دربارهٔ شیوهٔ رسیدگی با مراقبان کمک‌کننده هماهنگ شوید تا رفتارها برای شیرخوار آشنا بماند.

انجام ندهید

هر بار با عوض‌شدن مراقب، تمام شیوهٔ رسیدگی را عوض نکنید.

خواندن توضیح و منبع

نکتهٔ اصلی در مجموعه

شرط پنجم: یکدستی

دکتر هلاکویی می‌گوید در روابط اصلی کودک باید همه‌جا یکدست با او برخورد شود — تا آنجا که به نظر او بهترین حالت این است که فقط یک نفر از او مراقبت کند، و اگر پدر یا دیگران کمک می‌کنند دقیقاً همان کاری را بکنند که مادر می‌کند و به دنبال تنوع رفتاری نباشند.

توضیح بیشتربستن توضیح

برای فهم دقیق‌تر این نکته

این شرط در کنار تحریک حواس آمده و منظور دکتر هلاکویی حذف تجربه تازه نیست. او تنوع آهسته در دیدن و بازی را از ثبات روابط و کارهای اصلی جدا می‌کند: کودک در چهارده ماه اول بداند مراقب چگونه غذا می‌دهد، می‌خواباند و به او رسیدگی می‌کند. ترجیح یک مراقب و انجام دقیقاً مشابه کارها، نظر خاص او برای ایجاد این پیش‌بینی‌پذیری است.

صفحهٔ مستقل این مطلب
دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۱
راهنماهای تکمیلی و مشترک۶

این نکته‌ها هم به این سن مربوط‌اند. برای خواندن توضیح کامل و منبع، عنوان راهنما را انتخاب کنید.

همه «نظم روزانه» در این مرحله۲۱

در این مرحله

زبان و گفت‌وگو۱۵ راهنما

گزیده برای ۱ تا ۳ ماهگی

بایدها و نبایدها

برگرفته از پیشنهادهای
دکتر هلاکویی

گفت‌وگوی زنده به‌جای صدای رسانه

انجام بدهید

با کلام آرام، شمرده و مهربان با شیرخوار ارتباط بگیرید.

انجام ندهید

رادیو و تلویزیون را جایگزین گفت‌وگوی آرام برای زبان‌آموزی نکنید.

خواندن توضیح و منبع

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

آغاز کتاب‌خواندن؛ دو سنِ پیشنهادی در مجموعه

دکتر هلاکویی در قسمت چهارم آغاز کتاب‌خواندن از هشت‌هفتگی را مطرح می‌کند؛ در قسمت دوم پیشنهاد او از حدود هفت‌ماهگی است. هر دو بیان، خواندن را فرصتی برای پیوند صدای والد، کتاب و ارتباط لذت‌بخش می‌دانند. این دو سن به یک آستانه قطعی تبدیل نشده‌اند.

متن‌ها کاملاً هم‌سو نیستندهشت‌هفتگی و هفت‌ماهگی، دو بیان موجود در منبع‌اند؛ راهنما آن‌ها را یک سن دقیق یا معیار سنجش رشد کودک معرفی نمی‌کند.

توضیح بیشتربستن توضیح

برای فهم دقیق‌تر این نکته

در قسمت چهارم، با نسبت دادن توصیه به «بیشتر متخصصان» بدون ذکر نام، از نقش تصویر کتاب، صدای والد و رابطه عاطفی در علاقه بعدی به مطالعه می‌گوید؛ حتی با وجود وسایل الکترونیکی، کتاب و گفت‌وگو را مهم می‌داند. در قسمت دوم، همان کتابِ سنین بالاتر را هم قابل خواندن می‌داند و ریتم و حرکت بدن را برای ارتباط مثال می‌زند. خواندن و آواز شمرده، تکراری و آهنگین هنگام حمام، رفت‌وآمد یا پیش از خواب نیز مطرح است؛ منظور لزوماً در دست داشتن کتاب در همه این موقعیت‌ها نیست. هیچ‌یک از سن‌های پیشنهادی در این قطعه‌ها مستقلاً مستند نشده است.

صفحهٔ مستقل این مطلب
دیدن عبارت اصلی۲ بخش از زیرنویس
قسمت ۲قسمت ۴

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

«دستت کو؟»

دکتر هلاکویی بازی ساده‌ای پیشنهاد می‌کند: گفتن «دستت کو؟» یا «چشمت کو؟» بسیار کمک می‌کند — در آغاز با گذاشتن دست خودش روی دستش یا صورتش کمکش کنید، و بعد از مدتی خودش از عهده‌اش برمی‌آید.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۲

رادیو و تلویزیون برای آموزش زبان بسیار تندند

هشدار مطرح‌شده در مجموعه

دکتر هلاکویی می‌گوید کلام آهنگین و شمرده و مهربان و آهسته اثر فوق‌العاده‌ای بر کودک دارد، و رادیو و تلویزیون به دلیل سرعتشان از نظر آموختن زبان در سال اول برای کودک مفید نخواهند بود.

دیدن عبارت اصلی۲ بخش از زیرنویس
قسمت ۲
راهنماهای تکمیلی و مشترک۱۰

این نکته‌ها هم به این سن مربوط‌اند. برای خواندن توضیح کامل و منبع، عنوان راهنما را انتخاب کنید.

همه «زبان و گفت‌وگو» در این مرحله۱۵

در این مرحله

بازی و یادگیری۳۱ راهنما

گزیده برای ۱ تا ۳ ماهگی

بایدها و نبایدها

برگرفته از پیشنهادهای
دکتر هلاکویی

آشنایی با تصویر در آینه

انجام بدهید

با هم مقابل آینه قرار بگیرید و تصویر خودتان و کودک را به او نشان دهید.

انجام ندهید

در این آشنایی، حضور و همراهی خودتان را حذف نکنید.

خواندن توضیح و منبع

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

او را جلوی آینه بگیرید

دکتر هلاکویی توصیه می‌کند در مقابل آینه با هم قرار بگیرید و او را با آینه و تصویر خودش و خودتان آشنا کنید. می‌توانید دست او را نزدیک آینه یا روی آینه بگذارید، و با حرکت دادن دست و پای او تغییرها را به‌روشنی نشانش دهید.

پیشنهاد مجموعهبه گفته او این کار شرایطی فراهم می‌کند که کودک با تصویری دقیق و روشن از خودش — از زاویه‌هایی جز آنچه همیشه می‌بیند — آشنا و نزدیک شود.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۲

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

قرمز و سیاه، و کمی متحرک

دکتر هلاکویی می‌گوید از حدود دو‌ماهگی اشیاء براق — به‌ویژه آن‌ها که کمی حرکت می‌کنند — در گهواره توجه او را جلب می‌کنند؛ اشیائی که رنگ خوب دارند، مخصوصاً ترکیب قرمز و سیاه، و طرح و نقشی دارند و براق‌اند.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۲

گردش و آشنایی تدریجی با تنوع محیط

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

دکتر هلاکویی از حدود دوماهگی، گردش و دیدن منظره‌های گوناگون را نمونه تحریک حواس می‌داند و از اتومبیل، کالسکه و همراهی نزدیک با والد مثال می‌زند. تأکید توضیحی او این است که تغییر منظره و تجربه آهسته باشد تا کودک آن را به آشنایی‌های قبلی پیوند دهد.

متن همچنین از قرار دادن کودک روی گردن یا بستن به جلو و پشت بدن نام می‌برد، اما شرایط سنی و شیوه ایمن این کارها را توضیح نمی‌دهد؛ از این اشاره دستور عملی حمل نوزاد استخراج نمی‌شود.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۱

در دو‌ماهگی: رنگ، و نود درجه

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی می‌گوید کودک حدود دو‌ماهگی رنگ‌ها را تشخیص می‌دهد و همه‌چیز برایش جالب است؛ حوزه دیدش حدود نود درجه می‌شود و از آن بیست تا سی سانتی‌متری که قبلاً می‌دید فراتر می‌رود.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۲

نگاه گوشه چشم و بستن یک چشم در شرح دکتر هلاکویی

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی درباره حدود دو تا سه‌ماهگی از نگاه کردن از گوشه چشم، چپ شدن موقت چشم‌ها و گاهی بستن یک چشم حرف می‌زند. او توصیه می‌کند والدین برای مستقیم کردن نگاه، جای خود را پی‌درپی عوض نکنند و این رفتارها را در روند توصیف‌شده رشد بینایی قرار می‌دهد. بخش توضیح دوبینی در زیرنویس مخدوش است؛ این روایت به‌تنهایی تشخیص وضعیت چشم یک کودک نیست.

عبارت مربوط به چپ شدن چشم و دوبینی در سطرهای ۱۲۷۲ تا ۱۲۷۵ نیازمند بررسی صوت است.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۲
راهنماهای تکمیلی و مشترک۱۲

این نکته‌ها هم به این سن مربوط‌اند. برای خواندن توضیح کامل و منبع، عنوان راهنما را انتخاب کنید.

همه «بازی و یادگیری» در این مرحله۳۱

در این مرحله

استقلال و مهارت۱۱ راهنما

گزیده برای ۱ تا ۳ ماهگی

بایدها و نبایدها

برگرفته از پیشنهادهای
دکتر هلاکویی

کشف دست‌ها، حدود دو‌ماهگی

انجام بدهید

برای تماشاکردن و باز و بسته‌کردن دست خودش فرصت بدهید.

انجام ندهید

این سرگرم‌شدن با دست‌ها را بی‌ارزش و بی‌هدف ندانید.

خواندن توضیح و منبع

آنچه مجموعه می‌گوید

دستش، برای مدتی بهترین اسباب‌بازی او

دکتر هلاکویی می‌گوید اطراف دهان و گونهٔ کودک از بقیهٔ صورت حساس‌تر است و کف دست و کف پای او حساسیت ویژه‌ای دارند؛ اگر از دو‌ماهگی گذشته باشد، دستتان را می‌گیرد و فشار می‌دهد. حدود دو‌ماهگی توانایی باز و بسته کردن دست خودش را دارد و به تماشای آن می‌نشیند؛ بعد از مدتی همان دست بهترین اسباب‌بازی اوست.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۲
راهنماهای تکمیلی و مشترک۳

این نکته‌ها هم به این سن مربوط‌اند. برای خواندن توضیح کامل و منبع، عنوان راهنما را انتخاب کنید.

همه «استقلال و مهارت» در این مرحله۱۱

در این مرحله

مرزها و رفتار۱۷ راهنما

گزیده برای ۱ تا ۳ ماهگی

بایدها و نبایدها

برگرفته از پیشنهادهای
دکتر هلاکویی

علامت کودک و استثنای ضرورت پزشکی

انجام بدهید

در آغوش، شیر و خواب به نشانهٔ خواستن یا نخواستن کودک توجه کنید.

انجام ندهید

پرهیز از تحمیل را به حذف ضرورت پزشکی، مثل واکسن، تعمیم ندهید.

خواندن توضیح و منبع

نکتهٔ اصلی در مجموعه

هیچ چیز را تحمیل نکنید — جز ضرورت پزشکی

دکتر هلاکویی در بحث چهارده ماه اول می‌گوید غذا، آغوش یا خواب را برخلاف علامت و خواست کودک به او تحمیل نکنند. خودش ضرورت پزشکی، مانند واکسن، را استثنا می‌کند. این حکم در متن به مراقبت همین دوره مربوط است، نه قاعده‌ای بی‌سن‌ومرز برای تمام تصمیم‌های کودک.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۱
راهنماهای تکمیلی و مشترک۴

این نکته‌ها هم به این سن مربوط‌اند. برای خواندن توضیح کامل و منبع، عنوان راهنما را انتخاب کنید.

همه «مرزها و رفتار» در این مرحله۱۷

در این مرحله

والدین و خانواده۶۳ راهنما

گزیده برای ۱ تا ۳ ماهگی

بایدها و نبایدها

برگرفته از پیشنهادهای
دکتر هلاکویی

اطمینان در جابه‌جایی شیرخوار

انجام بدهید

هنگام جابه‌جایی و گذاشتن شیرخوار، سر و گردن را در تمام مسیر حمایت کنید.

انجام ندهید

دستِ حمایت‌کننده را پیش از تکیهٔ کامل سر و بدن کنار نکشید.

نکتهٔ همراهتعبیر «تنها مراقبت» در این گفتار به بحث جابه‌جایی مربوط است؛ فهرست کامل نیازهای مراقبتی نوزاد نیست.

خواندن توضیح و منبع

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

حمایت از سر و گردن هنگام جابه‌جایی نوزاد

در بحث آغوش نوزاد، دکتر هلاکویی تأکید می‌کند گردن و کنترل حرکتی او هنوز توان نگه داشتن سر سنگین را ندارد. برای همین در جابه‌جایی و گذاشتن او، سر و گردن باید حمایت شوند و دست مراقب پس از تکیه کامل بدن و سر کنار برود.

پیشنهاد مجموعهپیشنهاد این بخش، نگه داشتن سر و گردن در تمام مراحل جابه‌جایی است.

تعبیر «تنها مراقبت» در این گفتار به بحث جابه‌جایی مربوط است؛ فهرست کامل نیازهای مراقبتی نوزاد نیست.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۱
راهنماهای تکمیلی و مشترک۲۹

این نکته‌ها هم به این سن مربوط‌اند. برای خواندن توضیح کامل و منبع، عنوان راهنما را انتخاب کنید.

همه «والدین و خانواده» در این مرحله۶۳

نسبت به «تولد تا ۱ ماهگی» چه چیزی تازه است

۱۱ مطلب در این مرحله آمده که در مرحلهٔ قبل نبود.

دیدن ۷ مطلب دیگر