فصل ۰۵ از ۸راهنمای سه سال اول
خواب دوباره دشوار میشود؛ کودک به «تولد روانی» و مفهوم من نزدیک میشود.
از اینجا شروع کنید
همراه شما، در هر مرحلهتغییر سن کودک قدمبهقدم، کنار شما
خواب دوباره دشوار میشود؛ کودک به «تولد روانی» و مفهوم من نزدیک میشود.
ادامهٔ مطالعه
یک موضوع، چند نکتهٔ روشن
گزیدههای این مرحله؛ ادامهٔ هر موضوع در راهنمای کامل آن.
در این مرحله
از دانستن به عمل
انجام بدهیددر بیداری شبانه، با حضور آرام و محرک کمتر همراهش باشید.
انجام ندهیدبیداری شب را با نور، صدا و گفتوگوی زیاد همراه نکنید.
چرا؟ توضیح و منبعپاسخ کمتحریک به بیدار شدن شبانه در توضیح دکتر هلاکویی
در بحث خواب از حدود هشت یا نه ماهگی، دکتر هلاکویی پس از پیشنهاد رفتن والد به اتاق کودک میگوید هنگام بیداری دوباره، چراغ، گفتوگو و صدا را زیاد نکنند و او را به اتاق والدین نبرند. هدف بیانشده، نگه داشتن فضای شب بهعنوان زمان خواب است. این توصیه در ادامه حضور و آرام کردن کودک آمده است، نه توضیحی برای تشخیص علت هر بیداری.
خواندن راهنما و متن اصلی
پیشنهاد مطرحشده در مجموعه
دکتر هلاکویی محیط آرام را برای خواب کودک مهم میداند، اما تفاوت کودکان را هم توضیح میدهد: برخی با صدای کم یا یکنواختی مانند سشوار و جاروبرقی هماهنگ میشوند، برخی با کمترین صدا بیدار میشوند و برخی در محیط پرصدا هم عمیق میخوابند. او برای بیشتر کودکان کاهش صدای اضافی را پیشنهاد میکند.
متن در اینجا تفاوت میان کودکان را بیان میکند؛ دو حالت متفاوت به خودی خود تناقض نیستند.
پیشنهاد مطرحشده در مجموعه
دکتر هلاکویی برای بیدار شدنهای دوباره در حدود هشت یا نه ماهگی، رفتن یکی از والدین به اتاق کودک را پیشنهاد میکند، اما میگوید در تخت او نخوابند و دست، مو یا گوش خود را به وسیله لازم برای خواب او تبدیل نکنند. او نوازش کوتاه و کم کردن تدریجی صدا را مثال میزند. نگرانیای که بیان میکند، شکل گرفتن عادتی است که ممکن است سالها ادامه یابد.
متن میگوید ارتباطی که اینگونه ساخته شود میتواند سالها ادامه پیدا کند و خود خواب کودک را هم دچار اشکال کند.
پیشنهاد مطرحشده در مجموعه
در بحث خواب از حدود هشت یا نه ماهگی، دکتر هلاکویی پس از پیشنهاد رفتن والد به اتاق کودک میگوید هنگام بیداری دوباره، چراغ، گفتوگو و صدا را زیاد نکنند و او را به اتاق والدین نبرند. هدف بیانشده، نگه داشتن فضای شب بهعنوان زمان خواب است. این توصیه در ادامه حضور و آرام کردن کودک آمده است، نه توضیحی برای تشخیص علت هر بیداری.
پیشنهاد مطرحشده در مجموعه
در رسیدگی به بیداری شبانه کودک و رفتوآمد میان اتاقها، دکتر هلاکویی یادآور میشود که خواب بقیه اعضای خانه، بهویژه فرزندان دیگر، نیز باید حفظ شود. او آرامش والدین و امکان رسیدگی به دیگر کودکان را بخشی از مسئله خواب خانواده میداند.
هشدار مطرحشده در مجموعه
دکتر هلاکویی هشدار میدهد اگر کودک بعد از ششماهگی در تختخواب پدر و مادر باشد، تقریباً بیرون کردن او ممکن نخواهد بود — چون هیچ جای دنیا به خوبی آغوش پدر و مادر نیست. به گفته او اگر این کار پیش از پنجماهگی صورت نگیرد، گرفتاریهای خودش را خواهد داشت.
آنچه مجموعه میگوید
دکتر هلاکویی میگوید کودک در حدود ششماهگی خواب خود را بیشتر در اختیار میگیرد و بعضی دشواریهای خواب را با «بازی» یا «لجبازی» توضیح میدهد. این تعبیرِ دکتر هلاکویی از رفتار کودک است؛ در این چند سطر معیار مستقلی برای تشخیص علت بیدار ماندن ارائه نمیشود.
در این مرحله
از دانستن به عمل
انجام بدهیدمناسب بودن غذا برای شیرخوار را جدا از اشتیاق او بررسی کنید.
انجام ندهیدعلاقهٔ او به بردن غذا به دهان را دلیل مناسب بودن آن ندانید.
چرا؟ توضیح و منبعاشتیاق او، دلیل مناسب بودن نیست
در بحث آغاز غذا از ششماهگی، دکتر هلاکویی سیب، گلابی و موز را به شرط پخته و له بودن مثال میزند. او مقدار بسیار کمی از غذای خانواده را برای آشنایی با مزه پیشنهاد میکند، اما تأکید دارد که اشتیاق شیرخوار به خوردن، دلیل مناسب بودن آن غذا نیست: کودک در این مرحله ممکن است صرفاً بخواهد چیزی به دهان ببرد.
خواندن راهنما و متن اصلی
نکتهٔ اصلی در مجموعه
دهمین زمینه در فهرست دکتر هلاکویی، آغوش و تماس هنگام شیر دادن است. تأکید میکند اگر مادر شیر خودش را نمیدهد، شیشه هم در آغوش داده شود تا تغذیه با گرما، بو، صدای آشنا و احساس ارتباط همراه باشد. او در ادامه برای پدر و دیگران هم در این ارتباط نقش قائل میشود.
پیشنهاد مجموعهپیشنهاد برنامه حفظ تماس و توجه هنگام شیر دادن است، از جمله وقتی شیر خشک داده میشود.
ادعای مطلق اینکه بدون این شکل آغاز تغذیه سلامت روان ممکن نیست، ادعای دکتر هلاکویی است و در متن اثبات نمیشود.
پیشنهاد مطرحشده در مجموعه
دکتر هلاکویی در دوره شیرخوارگی و نوپایی ترجیح میدهد والدین در غذا دادن و بهویژه شستن کودک نقش مستقیم داشته باشند. دلیلش اهمیت رابطه و دقت و مهربانی در این دو کار است؛ مشکل را در مراقبی میبیند که آگاهی و توجه کافی ندارد.
این ترجیح به معنای اثبات ناتوانی همه مراقبان دیگر در تغذیه یا نظافت نیست؛ همان برنامه انتخاب فرد آگاه و مهربان را توضیح داده است.
پیشنهاد مطرحشده در مجموعه
در بحث نیاز به مکیدن در چهارده ماه نخست، دکتر هلاکویی میگوید اگر هنگام شیر خوردن فرصت کافی به کودک داده شود، معمولاً همان مدت برای ارضای این میل کافی است. اگر کودک همچنان دست یا انگشتش را به دهان میبرد، او پستانک را در صورت پذیرش کودک پیشنهاد میکند. دلیلش در این بخش، نگرانی از وابستگی به مکیدن انگشت و آسیب دندانی است؛ اینها توصیه و استدلال دکتر هلاکوییاند.
پیشنهاد مطرحشده در مجموعه
دکتر هلاکویی میگوید کودک از حدود دهماهگی آمادگی نوشیدن آب یا شیر از لیوان را پیدا میکند. او لیوانی با قطر کم و تصویر جالب پیشنهاد میکند که پیش از استفاده در اختیار کودک باشد تا با آن آشنا شود. در مثال او، دیدن استفاده دیگران از لیوان و پیشنهاد نوشیدنی هنگام گرسنگی یا تشنگی به این آشنایی کمک میکند.
پیشنهاد مطرحشده در مجموعه
در بحث آشنا کردن کودک از حدود دهماهگی با لیوان، دکتر هلاکویی بر مهربانی و پذیرفتن واکنش اول تأکید میکند: اگر کودک سرش را برمیگرداند یا نمینوشد، فعلاً لیوان کنار گذاشته شود؛ بازی کردن با آن را نشانه آشنایی میداند و اگر نوشیدنی را از دهان بیرون میریزد، پیشنهاد میکند به آن واکنش ویژه نشان ندهند. هدف، کنار گذاشتن تدریجی شیشه با آرامش و میل کودک است.
هشدار مطرحشده در مجموعه
در بحث آغاز غذا از ششماهگی، دکتر هلاکویی سیب، گلابی و موز را به شرط پخته و له بودن مثال میزند. او مقدار بسیار کمی از غذای خانواده را برای آشنایی با مزه پیشنهاد میکند، اما تأکید دارد که اشتیاق شیرخوار به خوردن، دلیل مناسب بودن آن غذا نیست: کودک در این مرحله ممکن است صرفاً بخواهد چیزی به دهان ببرد.
در این مرحله
از دانستن به عمل
انجام بدهیدوقتی ناچار به رفتن هستید، آشکار و جلوی چشمش خداحافظی کنید.
انجام ندهیدبا سرگرمکردن کودک، پنهانی از او جدا نشوید.
چرا؟ توضیح و منبعآشکار و جلوی چشمش بروید
دکتر هلاکویی در بحث اضطراب جداییِ شش تا هجدهماهگی میگوید وقتی ناچارید برای دقایق یا ساعتهایی از کودک دور شوید، آشکارا و جلوی چشم او بروید. سرگرم کردن کودک برای خروج پنهانی، از نظر او ممکن است اعتراض همان لحظه را کمتر کند، اما اعتماد به بازگشت شما را دشوارتر و چسبیدنِ بعدی را بیشتر میکند.
خواندن راهنما و متن اصلی
هشدار مطرحشده در مجموعه
دکتر هلاکویی میگوید بعضی کودکان از خنده بلند، عطسه، سرفه، روشن شدن ناگهانی رادیو یا تلویزیون و اسباببازیهای پرصدا مثل شیپور میترسند. اگر چنین واکنشی دیدهایم، پیشنهاد او توجه بیشتر در مواجهه بعدی و هنگام خرید یا نخستین امتحان اسباببازی است.
پیشنهاد مجموعهاگر از جاروبرقی میترسد، وقتی جارو بکشید که مطمئنید او آن اطراف نیست.
نام پدیده طبیعی در سطر ۱۶۵۳ به صورت «رأس» ثبت شده و بدون بررسی صوت نمیتوان آن را دقیق نامگذاری کرد.
آنچه مجموعه میگوید
در مثال دکتر هلاکویی از شرطی شدن، کودک با شنوایی حساس از سرفه یا عطسه بلند میترسد و این ترس به شخصی که صدا را ایجاد کرده پیوند میخورد. سپس ممکن است با ورود همان فرد، حتی پدربزرگ یا مادربزرگ مهربان، گریه کند؛ بدون آنکه او در آن لحظه رفتار تهدیدکنندهای داشته باشد.
آنچه مجموعه میگوید
مثال دوم دکتر هلاکویی: کودکی که اتومبیل را جالب میدید، وقتی بوق آن به صدا درمیآید از وحشتی که میکند از این پس از اتومبیل میترسد — و بار بعد که او را به خیابان میبرید گریه میکند و میخواهد به خانه برگردد. او این شرطی شدن را از نظر بسیاری متخصصان مهمترین نوع یادگیری در کودکی میداند.
آنچه مجموعه میگوید
دکتر هلاکویی در پاسخ به پرسش درباره سوختگی زیر چهارده ماه، از درد خود حادثه، تکرار درد هنگام پانسمان و محدود شدن حرکت دست یا پا نام میبرد. او این تجربهها را در احساس کودک نسبت به امن یا دردآور بودن محیط مؤثر میداند؛ شدت اثر را در ادامه وابسته به موقعیت توضیح میدهد.
در این مرحله
از دانستن به عمل
انجام بدهیدوقتی ناچار به رفتن هستید، آشکار و جلوی چشمش خداحافظی کنید.
انجام ندهیدبا سرگرمکردن کودک، پنهانی از او جدا نشوید.
چرا؟ توضیح و منبعآشکار و جلوی چشمش بروید
دکتر هلاکویی در بحث اضطراب جداییِ شش تا هجدهماهگی میگوید وقتی ناچارید برای دقایق یا ساعتهایی از کودک دور شوید، آشکارا و جلوی چشم او بروید. سرگرم کردن کودک برای خروج پنهانی، از نظر او ممکن است اعتراض همان لحظه را کمتر کند، اما اعتماد به بازگشت شما را دشوارتر و چسبیدنِ بعدی را بیشتر میکند.
خواندن راهنما و متن اصلی
نکتهٔ اصلی در مجموعه
دومین زمینهای که مجموعه بر آن تأکید میکند این است که پدر و مادر همه توان خود را به کار بگیرند تا کودک در ۱۴ ماه اول درد نکشد؛ دکتر هلاکویی این باور قدیمی را که نوزاد درد نمیکشد رد میکند.
پیشنهاد مجموعهدکتر هلاکویی از والدین میخواهد درد کودک را ناچیز نشمارند و برای کم کردن رنج او در مراقبت و اقدامات لازم کوشش کنند.
این بخش درمان یا دوزی تعیین نمیکند. دکتر هلاکویی در ادامه، ضرورت پزشکی مانند واکسن را استثنای تحمیل نکردن میداند؛ بحث درد به معنای توصیه به کنار گذاشتن این اقدامات نیست.
نکتهٔ اصلی در مجموعه
دکتر هلاکویی برای دوازده تا چهارده ماه اول، محیط و روابط قابلپیشبینی را مهم میداند و از آن به ترجیح یک مراقب اصلی میرسد. در بیان او یکی از والدین، معمولاً مادر، مسئولیت اصلی را میپذیرد و دیگران در چارچوب هماهنگ کمک میکنند.
او به مطالعات اشاره میکند اما منبعشان را نمیدهد؛ نتیجهگیری اینکه درگیر بودن چند مراقب لزوماً مشکل میسازد، در این متن اثبات نمیشود.
نکتهٔ اصلی در مجموعه
دکتر هلاکویی شروع تازه مهد میان شش تا هجده ماه را از ادامه حضور در محیطی که کودک قبلاً به آن آشنا شده جدا میکند. شروع تازه را دشوارتر میداند؛ پس از هجده ماه نیز بر رابطه با والد، تحمل جدایی، امکانات مرکز و کیفیت رابطه با مراقبان تأکید میکند.
خطرهای قطعی یا دائمیِ بیانشده در این بخش، ادعاهای خود دکتر هلاکوییاند و از متن نمیتوان نتیجه یک مهد یا کودک مشخص را تعیین کرد.
نکتهٔ اصلی در مجموعه
دکتر هلاکویی «تولد روانی» را شکلگیری تدریجی فردیت و مفهوم «من» مینامد: در توضیح او این روند از حدود هشتماهگی آغاز میشود و در حدود دوازدهماهگی آشکارتر میشود. او این تعبیر را از تولد سلولی، تولد زیستی، «تولد اجتماعی» در حدود پنجسالگی و «تولد انسانی» در حدود هجدهسالگی جدا میکند؛ این تقسیمبندی و سنها روایت خود او از رشد است.
نکتهٔ اصلی در مجموعه
دکتر هلاکویی توضیح میدهد که اضطراب جدایی از حدود هفتماهگی آغاز میشود و تا شانزدههفدهماهگی ادامه دارد: کودک نبودن را با نابودی یکی میگیرد و وقتی از مقابل چشمش دور میشوید تصور میکند هرگز شما را نخواهد دید — مانند حبابی که میترکد.
نکتهٔ اصلی در مجموعه
دکتر هلاکویی میگوید از دوازده یا چهارده ماهگی دوران نوپایی آغاز میشود و حدود یکسالگی تولد روانی رخ میدهد: کودک متوجه میشود جدا از دیگران است، به مفهومی از «من» میرسد و شما را «تو» میشناسد — و اگر این مراحل درست پشت سر گذاشته شود، آمادگی پیدا میکند که آنجا که باید، از من و تو به «ما» برسد.
در این مرحله
از دانستن به عمل
انجام بدهیددر مهمانی و رستوران، روال غذا و امکان پاسخدادن به کودک را ببینید.
انجام ندهیدبرای هماهنگی با جمع، نیاز و روال کودک را نادیده نگیرید.
چرا؟ توضیح و منبعدر مهمانی و رستوران، نظم غذای کودک را در نظر بگیرید
دکتر هلاکویی درباره کودکِ پس از شش یا هشت ماهگی میگوید تا وقتی با غذا خوردن در حضور دیگران یا محیط بیرون سازگار نشده، بردن او به مهمانی یا رستوران نیازمند توجه است. محیط ناآشنا، ناتوانی والدین در پاسخ دادن بهموقع و دخالت یا توصیه دیگران میتواند نظمی را که در غذا و ارتباط با کودک ساختهاند به هم بزند؛ مقصود او حفظ نظم کودک هنگام برنامههای خانوادگی است.
خواندن راهنما و متن اصلی
نکتهٔ اصلی در مجموعه
برای عادت کردن کودک به زمانی معین برای خواب، دکتر هلاکویی میگوید دیگر کارهای روز هم باید از نظمی برخوردار باشند: غذا خوردن، بازی، نظافت و فعالیتهای دیگر. در این توضیح، برنامه خواب جدا از بقیه روز ساخته نمیشود؛ نظم تدریجیِ این کارها قرار است به آسانتر و بهموقع خوابیدن کمک کند.
نکتهٔ اصلی در مجموعه
دکتر هلاکویی میگوید در روابط اصلی کودک باید همهجا یکدست با او برخورد شود — تا آنجا که به نظر او بهترین حالت این است که فقط یک نفر از او مراقبت کند، و اگر پدر یا دیگران کمک میکنند دقیقاً همان کاری را بکنند که مادر میکند و به دنبال تنوع رفتاری نباشند.
پیشنهاد مطرحشده در مجموعه
در بحث ثبات چهارده ماه اول، دکتر هلاکویی محل ثابت غذا دادن، ظرف آشنا و تغییر ندادن ناگهانی اتاق را مثال میزند. هدفی که برای این جزئیات بیان میکند این است که کودک بداند با چه چیزی روبهرو میشود؛ اینها نمونههای نظر او درباره پیشبینیپذیری محیطاند.
پیشنهاد مطرحشده در مجموعه
دکتر هلاکویی چهار حوزه را نام میبرد: تغذیه، خواب، نظافت و بازی. شیر دادن همیشه یکگونه؛ خواباندن همیشه با همان آداب و در همان شرایط؛ نظافت با آبی که حتی درجه حرارتش ثابت است؛ و بازی به همان شکلی که آموخته.
هشدار مطرحشده در مجموعه
دکتر هلاکویی درباره کودکِ پس از شش یا هشت ماهگی میگوید تا وقتی با غذا خوردن در حضور دیگران یا محیط بیرون سازگار نشده، بردن او به مهمانی یا رستوران نیازمند توجه است. محیط ناآشنا، ناتوانی والدین در پاسخ دادن بهموقع و دخالت یا توصیه دیگران میتواند نظمی را که در غذا و ارتباط با کودک ساختهاند به هم بزند؛ مقصود او حفظ نظم کودک هنگام برنامههای خانوادگی است.
هشدار مطرحشده در مجموعه
دکتر هلاکویی هشدار میدهد رفتن به مهمانی، آمدن مهمان بسیار و سفر غالباً این نظم را برهم میزند: پدر و مادری که آدابی ساختهاند که به خاطرش کودک راحت غذا میخورد یا میخوابد، با یک سفر همه را برهم میریزند — و ای بسا ماهها یا حتی هرگز نتوانند او را به آن حالت برگردانند.
ناتوانی همیشگی در بازگرداندن نظم، تعبیر شدید دکتر هلاکویی است و در این قسمت شاهدی برای آن ارائه نمیشود؛ ادعای او درباره خطر تغییر در چهارده ماه اول است.
در این مرحله
از دانستن به عمل
انجام بدهیدبا کلام آرام، شمرده و مهربان با شیرخوار ارتباط بگیرید.
انجام ندهیدرادیو و تلویزیون را جایگزین گفتوگوی آرام برای زبانآموزی نکنید.
چرا؟ توضیح و منبعرادیو و تلویزیون، برای زبان بسیار تندند
دکتر هلاکویی میگوید کلام آهنگین و شمرده و مهربان و آهسته اثر فوقالعادهای بر کودک دارد، و رادیو و تلویزیون به دلیل سرعتشان از نظر آموختن زبان در سال اول برای کودک مفید نخواهند بود.
خواندن راهنما و متن اصلی
پیشنهاد مطرحشده در مجموعه
دکتر هلاکویی پیشنهاد میکند از حدود هفتماهگی برای شیرخوار کتاب خوانده شود؛ حتی همان کتابی که بعداً در سن بالاتر برای او میخوانید. در نظر او همراه کردن خواندن با ریتم و حرکت بدن به ارتباط کمک میکند. این توصیه در کنار تأکید کلی او بر صدای آرام، روشن و شمرده آمده است.
پیشنهاد مجموعهبرای زمان حمام، رفتوآمد یا پیش از خواب، او خواندن و آوازِ شمرده، تکراری و آهنگین را مثال میزند؛ این بخش لزوماً به معنی در دست داشتن کتاب در همه این موقعیتها نیست.
پیشنهاد مطرحشده در مجموعه
دکتر هلاکویی میگوید نزدیک دهماهگی کودک «بابا» و «ماما» را تکرار میکند که باید تشویق شود؛ حدود ده تا دوازده ماهگی به آهنگ صدا اهمیت میدهد و به موسیقی آرام — بهویژه کلاسیک — توجه ویژه نشان میدهد، چون با بدن و وجود او هماهنگ است. حدود یکسالگی فرمان ساده را میفهمد.
پیشنهاد مجموعهسخن باید همیشه آرام، شفاف، آهنگین و شمرده باشد تا کودک بتواند از آن بیاموزد.
پیشنهاد مطرحشده در مجموعه
دکتر هلاکویی میگوید تقلید صداهای اطراف بسیار مهم است — صدای ریشتراش، جاروبرقی، صدای حیوانات — و کمی که بزرگتر شد از او بخواهید همان صداها را دربیاورد تا توان خودش را در ابراز کلام نشان بدهد.
پیشنهاد مطرحشده در مجموعه
دکتر هلاکویی وظیفه ما را روشن میکند: بهمحض اینکه کلمهای معنیدار از دهان کودک بیرون آمد، آن را تکرار کنیم و بسطش بدهیم — اگر «ب» گفت میشود گفت «بابا»، یا در را باز و بسته کرد و گفت «باز» — تا با حرفی که آموخته کلمهای بسازد.
پیشنهاد مطرحشده در مجموعه
دکتر هلاکویی پیشنهاد میکند هنگام کار با شیرخوار، عمل بعدی را با جملههای کوتاه، شمرده و تکرارشونده بگویید: «حالا پیراهنت را درمیآوریم» یا «حالا آب روی سرت میریزیم». هنگام جابهجا کردن کودک در خانه نیز نام اتاق و اشیا را بگویید، مانند معرفی خانه به کسی که تازه وارد شده است. هدف این بخش پیوند دادن کلام به کار و محیط آشناست.
پیشنهاد مجموعهدر یک کار روزمره مانند لباس عوض کردن، همان کاری را که انجام میدهید با عبارتی روشن و کوتاه همراه کنید.
هشدار مطرحشده در مجموعه
دکتر هلاکویی میگوید کلام آهنگین و شمرده و مهربان و آهسته اثر فوقالعادهای بر کودک دارد، و رادیو و تلویزیون به دلیل سرعتشان از نظر آموختن زبان در سال اول برای کودک مفید نخواهند بود.
در این مرحله
از دانستن به عمل
انجام بدهیددو اسباببازی نشان دهید و انتخاب را به کودک بسپارید.
انجام ندهیددر همین انتخاب، جلوی تغییر علاقهاش به اسباببازی دوم را نگیرید.
چرا؟ توضیح و منبعدو اسباببازی نشان دهید، و آزادش بگذارید
دکتر هلاکویی در توضیح افزایش اختیار کودک در پایان سال اول پیشنهاد میکند دو اسباببازی به او نشان دهید و ببینید به کدام توجه دارد. اگر پس از گرفتن یکی، دومی را خواست، در همین انتخابِ اسباببازی به او آزادی بدهید. دلیل مطرحشدهٔ او احساس اثرگذاری بر محیط، امنیت و رضایت کودک است.
خواندن راهنما و متن اصلی
نکتهٔ اصلی در مجموعه
دکتر هلاکویی بازی را راه اصلی یادگیری سه سال اول میداند. از بازی با دست در سه یا چهار ماهگی، سپس پا و بدن و آمادگی برای اسباببازی ساده از حدود چهار ماه مثال میزند؛ رنگ، صدا و حرکت آهسته را برای جلب توجه آغازین مهم میشمارد.
نکتهٔ اصلی در مجموعه
دکتر هلاکویی میگوید کودک بین شش تا هجده ماهگی با بازی قایمموشک آشنا میشود — بازی عمومی و جهانی که به نظر او شاید مهمترین و باارزشترین بازی است. کودک دوست دارد از شما فاصله بگیرد و برگردد، و این کار را با شادی و هیجان انجام میدهد؛ ممکن است خودش را پشت ستونی پنهان کند یا از شما بخواهد چنین کنید.
نکتهٔ اصلی در مجموعه
دکتر هلاکویی میان تحلیل ذهنی بزرگسال و نتیجهگیری اولیه کودک فرق میگذارد: کودک از تجربه به این نتیجه میرسد که چیزی دردآور و ناخوشایند، یا شیرین و خوشایند است. به گفته او این ارزیابیها در سه سال اول درونی میشوند و میتوانند مدت طولانی در نگاه فرد بمانند.
ادعای ماندن این نتیجهها برای تمام عمر، متعلق به همین گفتار است؛ این جمله نباید به معنای ناتوانی مطلق کودک از فکر کردن خوانده شود.
نکتهٔ اصلی در مجموعه
دکتر هلاکویی در توضیح مرحله حسیحرکتیِ پیاژه تا حدود دوسالگی، مثال میزند که کودک شیئی را برمیدارد، با دست و دهان بررسی میکند و سپس آن را میاندازد. او این نمونه از انداختن را بخشی از شناخت حسی و عمل روی اشیا میداند، نه نشانه خودکارِ بیادبی، مخالفت یا جنگ. منظور این بند، رفتار اکتشافی در همین مرحله رشد است.
پیشنهاد مطرحشده در مجموعه
دکتر هلاکویی در توضیح افزایش اختیار کودک در پایان سال اول پیشنهاد میکند دو اسباببازی به او نشان دهید و ببینید به کدام توجه دارد. اگر پس از گرفتن یکی، دومی را خواست، در همین انتخابِ اسباببازی به او آزادی بدهید. دلیل مطرحشدهٔ او احساس اثرگذاری بر محیط، امنیت و رضایت کودک است.
پیشنهاد مطرحشده در مجموعه
دکتر هلاکویی برای بازی قایمموشک در شش تا هجدهماهگی پیشروی تدریجی پیشنهاد میکند: ابتدا دستتان از کنار ستون دیده شود تا کودک از حضورتان مطمئن بماند؛ سپس پنهان شدن کاملتر و رفتن به اتاق دیگر را تجربه کند. او کم کردن تدریجی نور را هم مثال میزند، با این شرطِ صریح که روشنایی برای جلوگیری از برخورد کودک به اطراف باقی بماند. هدفِ توضیحدادهشده این است که کودک شما را دوباره پیدا کند و از ادامهٔ حضورتان مطمئن شود.
پیشنهاد مجموعهبه گفته او همین بازی، اگر بهموقع انجام شود، کودک را با جدایی و تنهایی و حتی تاریکی آشتی میدهد.
در این مرحله
از دانستن به عمل
انجام بدهیددر آشنایی با لیوان، واکنش اول و فرصت تجربهکردن را بپذیرید.
انجام ندهیدوقتی سرش را برمیگرداند، نوشیدن از لیوان را تحمیل نکنید.
چرا؟ توضیح و منبعهنگام آشنا شدن با لیوان، واکنش کودک را بپذیرید
در بحث آشنا کردن کودک از حدود دهماهگی با لیوان، دکتر هلاکویی بر مهربانی و پذیرفتن واکنش اول تأکید میکند: اگر کودک سرش را برمیگرداند یا نمینوشد، فعلاً لیوان کنار گذاشته شود؛ بازی کردن با آن را نشانه آشنایی میداند و اگر نوشیدنی را از دهان بیرون میریزد، پیشنهاد میکند به آن واکنش ویژه نشان ندهند. هدف، کنار گذاشتن تدریجی شیشه با آرامش و میل کودک است.
خواندن راهنما و متن اصلی
هشدار مطرحشده در مجموعه
دکتر هلاکویی میگوید اگر شیرخوار از دست چپ یا راست خود استفاده نمیکند، موضوع را صرفاً چپدستی یا راستدستی ندانیم. او احتمالِ مشکل عضلانی یا عصبی را مطرح میکند و مراجعه به متخصص را پیشنهاد میدهد؛ این مثال درباره بهکارنبردنِ یک دست است، نه فقط حالتی که هیچکدام به کار نمیروند.
این قطعه تشخیص ارائه نمیکند؛ وضعیت یک کودک مشخص باید با پزشک بررسی شود.
آنچه مجموعه میگوید
دکتر هلاکویی در توضیح رشد حرکتی میگوید رشد از سر بهسوی پا پیش میرود و عضلات بزرگ پیش از عضلات کوچک به کار میافتند. او برای مقایسهٔ حرکتهای درشت با حرکتهای ظریف، فوتبال را پیش از پیانو مثال میزند: اولی بیشتر کار بدن و پا و دومی نیازمند کار انگشتان است؛ در این بخش سن معینی برای شروع آموزش این دو تعیین نمیکند.
آنچه مجموعه میگوید
دکتر هلاکویی حرکتها را با سنهای تقریبی توصیف میکند: حدود چهارماهگی غلت زدن، پنجماهگی رساندن پا به دهان، ششماهگی جابهجایی شیء میان دو دست، هفتماهگی پس زدن با پا، هشتماهگی نشستن، نهماهگی چهاردستوپا رفتن و حدود دوازدهماهگی آغاز راه رفتن. اینها سنهای گفتهشده در همین مجموعهاند، نه ارزیابی رشد یک کودک مشخص.
عددِ مربوط به کودکان راهافتاده تا چهاردهماهگی در زیرنویس روشن نیست؛ برای نقل درصد یا مقدار دقیق باید صدای این بخش بررسی شود.
آنچه مجموعه میگوید
دکتر هلاکویی میگوید از حدود هفت یا هشتماهگی برخی کارهای کودک ارادی است: او انتخاب میکند و برمیگزیند، چون احتمالات مختلف در ذهن او هست — و با همین ترجیح است که به زندگی خودش جهت میدهد و علاقههای بعدیاش شکل میگیرد.
آنچه مجموعه میگوید
دکتر هلاکویی در ادامهٔ بحثِ آغاز نوپایی میگوید دست و پاهایی که پیشتر برای کودک گویی خودبهخود حرکت میکردند، بیشتر در اختیار او قرار میگیرند. او مسیرِ حرکتهای درشت به حرکتهای ظریف را با توانایی حرکت دادن انگشتان و بند انگشتان مثال میزند و این اختیار را برای کودک پیروزی مهمی میداند.
عبارت زمانیِ «در حدود دوازده ماه بعد» در زیرنویس مبهم است؛ از آن سن دقیقی برای تسلط بر عضلات استخراج نشده است.
در این مرحله
از دانستن به عمل
انجام بدهیددر این دوره، امنیت و آسودگی را محور مراقبت قرار دهید.
انجام ندهیدنیازهای شیرخوار را با تنبیه و انضباط پاسخ ندهید.
نکتهٔ همراهتغییر بعد از چهارده ماه در همین پاسخ با درنگ کوتاه و سپس وفای به قول توضیح داده میشود؛ این عبارت مجوزی برای تنبیه کودک پس از آن سن نمیسازد.
چرا؟ توضیح و منبعدر ۱۴ ماه اول، وقت تنبیه و انضباط نیست
بهصراحت گفته میشود که ۱۴ ماه اول وقف تنبیه و دیسیپلین و انضباط نیست، و ادامه دادن همان امنیت و آسودگیِ پیش از تولد در این دوره مناسب دانسته میشود.
خواندن راهنما و متن اصلی
نکتهٔ اصلی در مجموعه
بهصراحت گفته میشود که ۱۴ ماه اول وقف تنبیه و دیسیپلین و انضباط نیست، و ادامه دادن همان امنیت و آسودگیِ پیش از تولد در این دوره مناسب دانسته میشود.
تغییر بعد از چهارده ماه در همین پاسخ با درنگ کوتاه و سپس وفای به قول توضیح داده میشود؛ این عبارت مجوزی برای تنبیه کودک پس از آن سن نمیسازد.
نکتهٔ اصلی در مجموعه
دکتر هلاکویی آسیبزدن به حریم و حقوقِ دیگران را مرزی میداند که باید جلوی آن گرفته شود. اگر کودک گاز میگیرد، توصیهاش توجه به نزدیکشدن و حالتهای او، آمادهبودن برای پیشگیری و هشدار به فردِ مقابل است. اگر در جمعِ همسالان امکانِ مراقبتِ پیوسته وجود ندارد، جداکردنِ کودکان را پیشنهاد میکند؛ تأکیدش جلوگیری از گازگرفتن است، نه صبرکردن تا آسیب رخ دهد و سپس تنبیه.
نکتهٔ اصلی در مجموعه
دکتر هلاکویی در بحث چهارده ماه اول میگوید غذا، آغوش یا خواب را برخلاف علامت و خواست کودک به او تحمیل نکنند. خودش ضرورت پزشکی، مانند واکسن، را استثنا میکند. این حکم در متن به مراقبت همین دوره مربوط است، نه قاعدهای بیسنومرز برای تمام تصمیمهای کودک.
نکتهٔ اصلی در مجموعه
جمعبندی دکتر هلاکویی در این پاسخ: ما به عنوان پدر و مادر باید محیطی فراهم کنیم که کودک بتواند با آزادی و راحتی حرکت کند، ولی هیچ خطر شدید و جدی او را تهدید نکند.
آنچه مجموعه میگوید
دکتر هلاکویی در بحثِ سالهای نخست، گازگرفتن هنگام خشم را به محدودبودنِ ابزارِ واکنش و دفاعِ کودک نسبت میدهد و آن را نشانهٔ «بدبودن» او نمیداند. او با اشاره به رشد از سر به پا و از عضلاتِ بزرگ به کوچک، از گذار به مشتزدن و لگدزدن سخن میگوید. این توالی توضیحِ خودِ اوست؛ ادامهٔ گفتار بر جلوگیری از آسیب به دیگران تأکید دارد.
در این مرحله
از دانستن به عمل
انجام بدهیدبه کودک آرام کمک کنید خواستهاش را راحتتر ابراز کند.
انجام ندهیدتوجه را به کودکی که بلندتر و تندتر درخواست میکند محدود نکنید.
چرا؟ توضیح و منبعکودکی که بلندتر میگوید، بیشتر میگیرد
به گفته دکتر هلاکویی کودکانی که واکنش تند نشان میدهند توجه دیگران را جلب میکنند و نیازهایشان زودتر و بهتر برآورده میشود، در حالی که کودکی که واکنشی نشان نمیدهد و با شرایط کنار میآید غالباً حق و سهم خودش را دریافت نخواهد کرد.
خواندن راهنما و متن اصلی
نکتهٔ اصلی در مجموعه
دکتر هلاکویی سه سال اول را به سه دوره تقسیم میکند: ماه اول که نوزادی است؛ از یکماهگی تا دوازده، چهارده یا حتی هجدهماهگی که شیرخوارگی است؛ و از حدود دوازده یا چهاردهماهگی تا پایان سه سالگی که نوپایی است.
پیشنهاد مطرحشده در مجموعه
به گفته دکتر هلاکویی کودکانی که واکنش تند نشان میدهند توجه دیگران را جلب میکنند و نیازهایشان زودتر و بهتر برآورده میشود، در حالی که کودکی که واکنشی نشان نمیدهد و با شرایط کنار میآید غالباً حق و سهم خودش را دریافت نخواهد کرد.
پیشنهاد مجموعهکودک تند را کمک کنید آرام بگیرد، و کودک آرام را کمک کنید خواستهاش را راحت ابراز کند.
آنچه مجموعه میگوید
دکتر هلاکویی در توضیحِ شدتِ واکنش، قطعِ شیرخوردن را مثال میزند: بعضی کودکان بسیار شدید اعتراض میکنند و بعضی پس از نقونوق آرام میشوند و توجهشان به چیز دیگری جلب میشود. به گفتهٔ او، ابرازِ لذت نیز از هیجانِ فراوان تا واکنشِ کم تفاوت دارد؛ همچنین شدتِ فریاد همیشه با بزرگیِ درد یکسان نیست. این مثالها شرحِ تفاوتِ واکنشاند، نه دستورِ قطعِ شیر یا سنجشِ درد فقط از روی گریه.
آنچه مجموعه میگوید
دکتر هلاکویی میگوید نظمِ درونی، آمادهشدن برای نیازهای کودک را آسان میکند، اما ممکن است تحملِ تغییرِ برنامه را دشوارتر کند. او برای ادامهٔ این تفاوت در بزرگسالی، از کارِ پلیس یا بعضی پزشکان با ساعتهای پیشبینیناپذیر مثال میزند و افرادِ دارای ریتمِ متغیرتر را سازگارتر با چنین شرایطی میداند. این مقایسه، برداشتِ کلیِ اوست و شغل یا تواناییِ آیندهٔ یک کودک را تعیین نمیکند.
آنچه مجموعه میگوید
پنجمین مؤلفه در بیانِ دکتر هلاکویی، حساسیت به محیطِ فیزیکی و میزانِ محرکی است که واکنش ایجاد میکند. بعضی کودکان تغییرِ جزئیِ بوی غذا، دمای غذا یا اتاق و ویژگیِ لباس را زود متوجه میشوند و واکنش نشان میدهند؛ بعضی دیگر به همین تغییرها توجهِ کمتری دارند. این تفاوت توضیح میدهد چرا یک تغییرِ کوچک برای دو کودک اثرِ یکسانی ندارد.
آنچه مجموعه میگوید
ششمین مؤلفهٔ خلقوخو در این گفتار، شیوهٔ نزدیکشدن به افراد یا کارهای تازه و واکنش به دوری است. دکتر هلاکویی از کودکانی مثال میزند که با اکراه نزدیک میشوند یا پس از جدایی مدتها غمگیناند، در برابرِ کودکانی که آسانتر رابطه میگیرند. رفتن و برگشتنِ والد نیز مثال اوست: واکنشِ هنگام خروج و آسانیِ دوباره کنارآمدن پس از بازگشت میتواند متفاوت باشد.
۲۲ مطلب در این مرحله آمده که در مرحلهٔ قبل نبود.
نسخه تازه سایت آماده است.