فصل ۰۷ از ۸راهنمای سه سال اول

۱۸ تا ۲۴ ماهگی

روزهای کوچک، پیوندهای عمیق

دویدن و بالا رفتن، بازی موازی کنار کودکان دیگر، و انفجار واژه‌ها.

از اینجا شروع کنید
راهنما
۲۰۰
موضوع
۱۰
قسمت از مجموعه
۶
همراه شما، در هر مرحلهتغییر سن کودک

قدم‌به‌قدم، کنار شما

هر سن، دنیایی تازه

از اولین آغوش
تا سه‌سالگی

یک موضوع، چند نکتهٔ روشن

گزیده‌های این مرحله را بخوانید؛ نکته‌های مشترک با سن‌های دیگر در بخش راهنماهای تکمیلی در دسترس‌اند.

در این مرحله

خواب۱۴ راهنما

گزیده برای ۱۸ تا ۲۴ ماهگی

بایدها و نبایدها

برگرفته از پیشنهادهای
دکتر هلاکویی

وقتی هنوز خواب‌آلود نیست

انجام بدهید

شرایطی فراهم کنید که خودش به خواب برود.

انجام ندهید

خوابیدن را با فرمان، تنبیه یا تحقیر تحمیل نکنید.

خواندن توضیح و منبع

هشدار مطرح‌شده در مجموعه

«باید بخوابی» وقتی خوابش نمی‌آید

وقتی والد وقت خواب را رسیده می‌داند اما کودک خواب‌آلود نیست، دکتر هلاکویی میان فراهم‌کردنِ شرایط خواب و خواباندن با فرمان، تنبیه یا تحقیر فرق می‌گذارد. به برداشت او، فشارِ والد می‌تواند کودک را نسبت به حسِ بدنش مردد کند. او دربارهٔ کودکی که از دو یا دوونیم‌سالگی می‌تواند اختلافِ شب قبل را به یاد بیاورد، می‌گوید بیدارشدنِ صبح ممکن است برایش تأییدِ این تصور باشد که والد درست می‌گفت و خودش اشتباه می‌کرد.

پیشنهاد مجموعهشرایطی فراهم کنید که خودش به خواب برود، نه اینکه به خواب رفتن را به او دستور بدهید.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۳
راهنماهای تکمیلی و مشترک۸

این نکته‌ها هم به این سن مربوط‌اند. برای خواندن توضیح کامل و منبع، عنوان راهنما را انتخاب کنید.

همه «خواب» در این مرحله۱۴

در این مرحله

تغذیه۱۶ راهنما

گزیده برای ۱۸ تا ۲۴ ماهگی

بایدها و نبایدها

برگرفته از پیشنهادهای
دکتر هلاکویی

انتخاب ترتیب خوردن

انجام بدهید

ترتیب خوردن غذاهای انتخاب‌شده را به خود کودک بسپارید.

انجام ندهید

برای خوردن غذاها ترتیب اجباری تعیین نکنید.

خواندن توضیح و منبع

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

مکیدن انگشت: با حوصله، نه با جدال

دکتر هلاکویی می‌گوید بعضی کودکانی که روزها انگشت نمی‌مکند، تا حدود سه تا سه‌ونیم سال، پیش از خواب چند دقیقه انگشت می‌مکند. هشدار اصلی او این است که جدال می‌تواند نگرانی را بیشتر و همین رفتار آرام‌کننده را تقویت کند؛ تغییر را تدریجی توصیف می‌کند.

در این گفتار بیرون آوردن دست پس از خواب عمیق هم مطرح می‌شود، اما دستور واحدی برای همه کودکان یا معیار تشخیص مشکل نیست.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۵

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

غذا را شما انتخاب کردید — ترتیبش را او

دکتر هلاکویی پیشنهاد می‌کند در میان غذاها، لباس‌ها یا جاهای نشستنِ مناسبی که والد فراهم کرده است، به نوپا حق انتخاب بدهید؛ مثلاً ترتیب خوردنِ غذاها را خودش انتخاب کند. او هم‌زمان مثال می‌زند که لباس نازک ممکن است برای هوای سرد نامناسب باشد، پس انتخاب کودک در این بحث جدا از مناسب بودن شرایط نیست.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۳
راهنماهای تکمیلی و مشترک۸

این نکته‌ها هم به این سن مربوط‌اند. برای خواندن توضیح کامل و منبع، عنوان راهنما را انتخاب کنید.

همه «تغذیه» در این مرحله۱۶

در این مرحله

گریه و آرام کردن۲۶ راهنما

گزیده برای ۱۸ تا ۲۴ ماهگی

بایدها و نبایدها

برگرفته از پیشنهادهای
دکتر هلاکویی

شنیدن خواستهٔ کودک آرام

انجام بدهید

به کودک آرام کمک کنید خواسته‌اش را راحت‌تر ابراز کند.

انجام ندهید

توجه را به کودکی که بلندتر و تندتر درخواست می‌کند محدود نکنید.

خواندن توضیح و منبع

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

کودکی که بلندتر می‌گوید، بیشتر می‌گیرد

به گفته دکتر هلاکویی کودکانی که واکنش تند نشان می‌دهند توجه دیگران را جلب می‌کنند و نیازهایشان زودتر و بهتر برآورده می‌شود، در حالی که کودکی که واکنشی نشان نمی‌دهد و با شرایط کنار می‌آید غالباً حق و سهم خودش را دریافت نخواهد کرد.

پیشنهاد مجموعهبه کودکی که واکنش تند نشان می‌دهد کمک کنید آرام بگیرد و به کودک آرام کمک کنید خواسته‌اش را راحت ابراز کند.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۴
راهنماهای تکمیلی و مشترک۶

این نکته‌ها هم به این سن مربوط‌اند. برای خواندن توضیح کامل و منبع، عنوان راهنما را انتخاب کنید.

همه «گریه و آرام کردن» در این مرحله۲۶

در این مرحله

دلبستگی و امنیت۳۴ راهنما

گزیده برای ۱۸ تا ۲۴ ماهگی

بایدها و نبایدها

برگرفته از پیشنهادهای
دکتر هلاکویی

انتقال آرام مراقبت در ۱۸ تا ۲۴ ماهگی

انجام بدهید

کار مراقب تازه را ابتدا مشترک و در حضور خودتان پیش ببرید.

انجام ندهید

کودک را ناگهان با جایگزین‌شدن مراقب همیشگی روبه‌رو نکنید.

خواندن توضیح و منبع

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

سپردن، باید در حضور شما اتفاق بیفتد

دکتر هلاکویی می‌گوید بین ۱۸ تا ۳۰ ماهگی اگر ناچار به رفتن هستید باید آهسته و با احتیاط باشد؛ نمی‌شود کودک صبح بیدار شود و ببیند کس دیگری مسئول اوست. هر کسی که این نقش را می‌گیرد باید کار را مشترکاً و در حضور شما انجام دهد تا کودک با هر دوی شما راحت باشد.

توضیح بیشتربستن توضیح

برای فهم دقیق‌تر این نکته

نمونه نامناسبی که می‌آورد، بیدار شدن ناگهانی کودک و دیدن فردی تازه به‌جای مراقب همیشگی است. در مقابل، مراقب تازه در حضور والد همان‌گونه به نیاز پاسخ می‌دهد و آغوش و محبتش آشنا می‌شود. دکتر هلاکویی نقش خواهر و برادر یا عزیز مهربانِ دارای رابطه خوب را نیز در آسان‌تر شدن این انتقال می‌پذیرد.

صفحهٔ مستقل این مطلب
دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۵

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

پیش از رفتن، با او حرف بزنید

دکتر هلاکویی می‌گوید تجربه‌های اولیه ایده‌های ثابت و نتیجه‌گیری‌های رفتاری به همراه می‌آورند و کودک از آن پس بر اساس آن‌ها عمل می‌کند. بنابراین بهترین کار وقتی پدر و مادر می‌خواهند دور شوند این است که — اگر کودک به سنی رسیده که حرفشان را می‌فهمد — با گفت‌وگو او را یاری کنند.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۳
راهنماهای تکمیلی و مشترک۱۱

این نکته‌ها هم به این سن مربوط‌اند. برای خواندن توضیح کامل و منبع، عنوان راهنما را انتخاب کنید.

همه «دلبستگی و امنیت» در این مرحله۳۴

در این مرحله

نظم روزانه۱۸ راهنما

گزیده برای ۱۸ تا ۲۴ ماهگی

بایدها و نبایدها

برگرفته از پیشنهادهای
دکتر هلاکویی

لباس و احساس گرمای کودک

انجام بدهید

وقتی از گرما می‌گوید، به حس بدن و فعالیتش توجه کنید.

انجام ندهید

بی‌توجه به احساس گرمای او، صرفاً از ترس سرما لباس اضافه نکنید.

خواندن توضیح و منبع

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

حالت تهوع در سفر: از قبل بگویید

دکتر هلاکویی برای کودکی که در اتومبیل یا قطار بدحال می‌شود، آماده کردن آرام او پیش از سفر را پیشنهاد می‌کند: ممکن است دوباره پیش بیاید و مراقب کنارش خواهد بود. همراه داشتن وسایل لازم و توقف در صورت درخواست را مثال می‌زند تا کودک مجبور به پنهان کردن ناراحتی نباشد.

پیشنهاد مجموعهدر برنامه، بستن چشم، آواز خواندن یا گفت‌وگوی خوشایند پیشنهاد می‌شود؛ کتاب خواندن یا بحث ناراحت‌کننده نیز نامناسب توصیف می‌شود.

توصیه او درباره صندلی عقب یا جلو شرح منبع است؛ این قسمت قواعد ایمنی صندلی کودک یا علت پزشکی بدحالی سفر را تعیین نمی‌کند.

دیدن عبارت اصلی۲ بخش از زیرنویس
قسمت ۵

هشدار مطرح‌شده در مجموعه

او گرمش است و شما لباس اضافه می‌کنید

در مثال دکتر هلاکویی، کودک از فعالیت گرمش شده و می‌خواهد لباسش کمتر شود، اما والد با گفتنِ «سرما می‌خوری» لباس دیگری اضافه می‌کند. دکتر هلاکویی می‌گوید این برخورد ممکن است کودک را به حسِ گرمای خود بی‌اعتماد کند؛ حتی اگر هفتهٔ بعد سرما بخورد، آن را تقصیر خودش بداند. این بخش دربارهٔ برداشتِ کودک از پاسخِ والد است، نه اثباتِ علتِ سرماخوردگی.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۳

حدس دکتر هلاکویی درباره علت بدحالی سفر

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی علت دقیق بدحالی در حرکت را نامشخص می‌خواند و حدس می‌زند اضطراب و تحریکات مربوط به چشم در آن نقش دارند؛ آن را در این گفتار مسئله گوارشی نمی‌داند. این توضیح یک فرض در برنامه است، نه تشخیص علت برای کودک.

او برای موارد شدید از آرام‌بخش نام می‌برد اما دارو، مقدار و شرایط پزشکی را مشخص نمی‌کند؛ این اشاره توصیه مصرف دارو در این راهنما نیست.

دیدن عبارت اصلی۲ بخش از زیرنویس
قسمت ۵
راهنماهای تکمیلی و مشترک۱

این نکته‌ها هم به این سن مربوط‌اند. برای خواندن توضیح کامل و منبع، عنوان راهنما را انتخاب کنید.

همه «نظم روزانه» در این مرحله۱۸

در این مرحله

زبان و گفت‌وگو۴۵ راهنما

گزیده برای ۱۸ تا ۲۴ ماهگی

بایدها و نبایدها

برگرفته از پیشنهادهای
دکتر هلاکویی

فهم گفتار ناتمامِ هجده‌ماهگی

انجام بدهید

برای فهم مقصودش، کلمه‌های ناقص را همراه با اشاره، صدا و موقعیت ببینید.

انجام ندهید

فقط جملهٔ کامل و روشن را تلاش معتبر برای ارتباط ندانید.

خواندن توضیح و منبع

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

پیش از مهد، چند لغت یادش بدهید

برای کودکِ خانواده فارسی‌زبان که قرار است ظرف دو یا سه ماه آینده وارد مهد انگلیسی‌زبان شود، دکتر هلاکویی آموزش چند واژه رایج همان محیط را پیشنهاد می‌کند؛ مثلاً هنگام نشان دادن لیوان نام انگلیسی آن را بگویند. او مواجهه عادی کودک با محیط انگلیسی را بدون مطالبه پاسخ یا توضیح اضافی از کودک قابل قبول می‌داند.

متن‌ها کاملاً هم‌سو نیستنددر همین بند از مواجهه با رادیو یا تلویزیون انگلیسی نیز نام می‌برد، در حالی که پیش‌تر تا بیست‌ماهگی با تماشای تلویزیون مخالفت کرده است؛ این دو بیان را نباید بی‌توضیح یک توصیه واحد دانست.

دیدن عبارت اصلی۲ بخش از زیرنویس
قسمت ۲

آنچه مجموعه می‌گوید

اعداد گفتار درباره واژگان؛ همراه با ابهام زیرنویس

دکتر هلاکویی برای دو‌سالگی صد تا دویست واژه و برای دو‌ونیم‌سالگی حدود پانصد واژه ذکر می‌کند و می‌گوید درک واژه‌ها تقریباً سه برابر کاربرد آن‌هاست. سنِ نخستین بازه و عددِ سه‌سالگی در زیرنویس ناسازگار ثبت شده‌اند و نمی‌توان آن‌ها را قطعی نقل کرد.

سنِ آغاز و شمار واژه‌های سه‌سالگی نیازمند بررسی صوت‌اند؛ از این ارقام برای سنجش یا تشخیص وضعیت یک کودک استفاده نشود.

توضیح بیشتربستن توضیح

برای فهم دقیق‌تر این نکته

در آغاز این قطعه، «۱۸ سالگی» در کنار پنجاه تا صد واژه آمده است؛ در ادامهٔ همین بحث، هجده‌ماهگی مطرح می‌شود، اما عددِ نخست را بدون صوت اصلاح قطعی نکرده‌ایم. سپس دو‌سالگی با صد تا دویست و دو‌ونیم‌سالگی با پانصد واژه ذکر می‌شود. برای سه‌سالگی زیرنویس «۱۰۰ لغت» دارد که با توالی قبلی سازگار نیست؛ تبدیل آن به «هزار» حدس بود و از این راهنما حذف شد. همهٔ این اعداد، حتی موارد خوانا، گزارش گفتارند و جدول تشخیص رشد زبان نیستند. جملهٔ مربوط به سه‌سالگی نیز با قیدِ بهرهٔ هوشی عادی و شرایط طبیعی بیان شده است؛ وجود این قید، عددِ نامطمئن را تأیید نمی‌کند.

صفحهٔ مستقل این مطلب
دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۴

مادر، مترجم او می‌شود

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی می‌گوید کودک حدود هجده‌ماهگی با صدا، حرکات بدن، گریه و حتی جیغ زدن می‌کوشد ارتباط برقرار کند، و زبانش شکسته و ناقص است — مانند متن تلگراف، بریده در آغاز و پایان. در این دوره بیشتر مادران توان فهم مقصود فرزندشان را دارند و در حقیقت مانند مترجمی عمل می‌کنند.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۴

جمله‌های دوکلمه‌ای، و جمع‌های اشتباه

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی از حدود یک‌ونیم‌سالگی و بیشتر پس از دو‌سالگی، ترکیب‌هایی مانند «بابابزرگ خندید» و «اینجا سرد است» را مثال می‌زند. او حرف‌زدن کودک با خود و اسباب‌بازی را لذت‌بخش توصیف می‌کند و از جمله‌های دوکلمه‌ای، پرسش‌های «چی هست؟» و «کو؟» و جمع‌بستن‌های اشتباه مثل «ماماها» می‌گوید.

توضیح بیشتربستن توضیح

برای فهم دقیق‌تر این نکته

موضوع این قطعه، استفادهٔ کودک از کلام برای مرتبط‌کردن آدم‌ها، اتفاق‌ها و خواسته‌هاست. در ادامهٔ مثال‌های جمله و جمع‌بستن، دکتر هلاکویی از درخواست غذا، آب و شیر و احتمالِ اعلام نیاز به دستشویی نام می‌برد؛ یعنی کودک با همان زبانِ هنوز کامل‌نشده، ارتباطی عملی برقرار می‌کند. او همچنین کودک را در این دوره آمادهٔ یادگیری از کتاب توصیف می‌کند. این مثال‌ها شرحِ گفتارند و به این معنا نیستند که همهٔ کودکان باید تمام آن‌ها را در یک روز یا سن دقیق انجام دهند.

صفحهٔ مستقل این مطلب
دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۴

گفتنِ عددها، همیشه به معنای فهمِ تعداد نیست

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی برای تفاوتِ تقلید لفظی با فهم معنا، از کودکی مثال می‌زند که «یک، دو، سه، چهار» می‌گوید اما هنوز مفهومِ تعداد را در آن کاربرد نمی‌فهمد. اگر تعداد لیوان‌ها را بپرسید، به‌جای شمردن آن‌ها یکی از عددهای آشنا را می‌گوید. موضوع این مثال، شمارشِ تقلیدی است؛ در این چند خط سن دقیقِ دستیابی به مفهوم عدد تعیین نمی‌شود.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۳

مشکل در روانی گفتار را با نفهمیدن یکی نگیرید

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی برای جدا کردن فهم زبان از تولید گفتار، کودک دارای لکنت و فردی را که نمی‌تواند سخن بگوید مثال می‌زند. منظور او این است که ممکن است فرد پیام را بفهمد و مطلبی برای بیان داشته باشد، اما در روان یا صوتی بیان کردن آن دشواری داشته باشد. برای مشکل گفتاریِ خارج از روند عادی، او کمک گرفتن را مطرح می‌کند؛ این تفکیک به معنی تشخیص توانایی هر فرد از روی یک نشانه نیست.

پیشنهاد مجموعهدر نگاه دکتر هلاکویی، هنگام بررسی مشکل گفتار باید خودِ بیان صوتی را از فهم پیام جدا دید.

دیدن عبارت اصلی۲ بخش از زیرنویس
قسمت ۲
راهنماهای تکمیلی و مشترک۲۳

این نکته‌ها هم به این سن مربوط‌اند. برای خواندن توضیح کامل و منبع، عنوان راهنما را انتخاب کنید.

همه «زبان و گفت‌وگو» در این مرحله۴۵

در این مرحله

بازی و یادگیری۶۳ راهنما

گزیده برای ۱۸ تا ۲۴ ماهگی

بایدها و نبایدها

برگرفته از پیشنهادهای
دکتر هلاکویی

همراهی با ابتکار کودک

انجام بدهید

در بازی با ابتکار و خواستهٔ کودک همراه شوید.

انجام ندهید

بازی او را به اجرای نقشه و روش خودتان تبدیل نکنید.

خواندن توضیح و منبع

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

به میل او بازی کنید، نه به ابتکار خودتان

دکتر هلاکویی می‌گوید کودکان از اینکه تماشایشان کنید، از ابتکارشان تعریف کنید و با آن‌ها همراه شوید خوشحال می‌شوند. اما باید به میل و خواستهٔ آن‌ها بازی کنید و از خودتان نظریهٔ تازه‌ای ارائه ندهید. پیشنهاد دادن پس از دو سال و نیم ممکن است، به شرطی که با «اگر دوست داری» آغاز و تمام شود.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۶

هشدار مطرح‌شده در مجموعه

کنار هم بازی می‌کنند، نه با هم

دکتر هلاکویی بازی کنار هم را در حدود بیست تا بیست‌وشش ماهگی چنین توصیف می‌کند: دو کودک ممکن است حرف بزنند اما هر کدام با وسیله خودش بازی کند و بیشتر به اسباب‌بازی دیگری توجه داشته باشد. اگر وسیله مشابه در اختیارشان باشد، ممکن است دوباره سراغ بازی خود بروند. او بازی مشترک پیش از دو سال را محدود می‌داند و پیش از هجده یا بیست ماهگی انتظار آن را واقع‌بینانه نمی‌خواند.

در همین گفتار، آموزش قبلی و جذاب کردن بازی توسط بزرگسال به‌عنوان امکان کمک به بازی مشترک مطرح می‌شود.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۶

عروسکی که در پارک پیدا کرد

آنچه مجموعه می‌گوید

مثال دکتر هلاکویی: کودک یک‌سال‌و‌نیمه در پارک عروسکی می‌بیند و با توجه به سابقه‌اش نتیجه می‌گیرد که مال او است و می‌تواند با آن بازی کند؛ چند دقیقه بعد صاحبش می‌رسد و آن را می‌گیرد. کودک گریه می‌کند چون در لحظات اولیه واقعاً آن را از خود می‌دانست — درست مانند کسی که عروسکش را از دستش گرفته‌اند.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۳
راهنماهای تکمیلی و مشترک۳۵

این نکته‌ها هم به این سن مربوط‌اند. برای خواندن توضیح کامل و منبع، عنوان راهنما را انتخاب کنید.

همه «بازی و یادگیری» در این مرحله۶۳

در این مرحله

استقلال و مهارت۵۴ راهنما

گزیده برای ۱۸ تا ۲۴ ماهگی

بایدها و نبایدها

برگرفته از پیشنهادهای
دکتر هلاکویی

آمادگی برای آموزش دستشویی

انجام بدهید

برای شروع، به آمادگی خودِ کودک توجه کنید و آگاهی لازم برای آموزش را به دست آورید.

انجام ندهید

صرف رسیدن به این سن را کافی ندانید و آموزش را به تنبیه یا آزمون اخلاقی تبدیل نکنید.

خواندن توضیح و منبع

نکتهٔ اصلی در مجموعه

آموزش دستشویی یک آموزش است، نه انضباط

دکتر هلاکویی با تأکید می‌گوید آموزش رفتن به دستشویی به‌هیچ‌وجه انضباط یا یک اصل اخلاقی نیست، بلکه یک کار آموزشی است — و برخورد انضباطی با آن را عامل آسیب می‌داند.

پیشنهاد مجموعهصبر کنید تا خودش آماده باشد و آگاهی لازم را پیدا کنید؛ متن این را شرط شروع می‌داند.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۵

نکتهٔ اصلی در مجموعه

آمادگی، فقط بدنی نیست

برای شروع آموزش دستشویی، دکتر هلاکویی علاوه بر توان بدنی، احساس کودک نسبت به دفع و همکاری با مراقب را مهم می‌داند. برخورد قبلی والد، خواهر و برادر یا مراقب ممکن است تجربه بدی ساخته باشد؛ خلق‌وخو و کیفیت رابطه نیز در آسان یا دشوار شدن آموزش نقش دارند.

توضیح بیشتربستن توضیح

برای فهم دقیق‌تر این نکته

در این توضیح، کودک باید هم بتواند کاری را انجام دهد و هم آمادگی پذیرش آموزش آن را داشته باشد. دکتر هلاکویی برخی کودکان را مشتاق همکاری و برخی را مخالف یا بی‌اعتنا توصیف می‌کند، اما این توصیف نباید به داوری درباره ارزش کودک تبدیل شود. نتیجه عملی خود گفتار این است که پیش از شروع، آمادگی روانی و بدنی با هم دیده شوند.

صفحهٔ مستقل این مطلب
دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۵

راه رفتن، فقط بخشی از آمادگی آموزش دستشویی

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

دکتر هلاکویی آمادگی جسمی آموزش دستشویی را به مهارت حسی و حرکتی پیوند می‌دهد و حدود سه ماه پس از راه رفتن راحت را نظر برخی متخصصان نقل می‌کند. بلافاصله تأکید می‌کند آمادگی بدنی با آمادگی روانی یکی نیست؛ پس راه رفتن به‌تنهایی شرط کافی شروع نیست.

منبع این زمان‌بندی در متن معرفی نشده است؛ رغبت و همکاری کودک نیز در همین گفتار شرط شروع‌اند.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۵

کودک باید دلیل قابل‌فهمی برای تغییر روال داشته باشد

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

دکتر هلاکویی می‌گوید کودکی که پوشک و روال فعلی برایش راحت بوده، لزوماً دلیل تغییر را نمی‌فهمد. او دیدن نمونه استفاده والد یا کودکان دیگر از دستشویی و گفت‌وگوی تشویق‌کننده درباره توانایی تازه را پیشنهاد می‌کند تا علاقه کودک سنجیده شود.

پیشنهاد مجموعهدر پیشنهاد برنامه، نمونه نشان داده می‌شود و از توانایی کودک گفته می‌شود؛ سپس باید دید خودش میل به امتحان کردن دارد یا نه.

تعبیر دکتر هلاکویی از بی‌میلی به تغییر به‌عنوان «نخواستن بزرگ شدن» تفسیر اوست و به‌تنهایی نشانه مشکل روانی کودک نیست.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۵

اول آزمایش کنید، بعد شروع

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

دکتر هلاکویی توصیه می‌کند ابتدا به‌صورت آزمایشی اقدام کنید: اگر میل و اشتیاقی دیده شد و سن از ۱۸ ماهگی گذشته بود، می‌شود آغاز کرد. او اشاره می‌کند بسیاری این کار را به بعد از دو سالگی موکول می‌کنند، ولی برخی کودکان با کوشش کمی از عهده‌اش برمی‌آیند.

دکتر هلاکویی امکان شروع برای بعضی کودکان مشتاق پس از هجده ماه را از نظر رایجِ موکول کردن به بعد از دو سال جدا می‌کند؛ هر دو را به آمادگی و خلق‌وخو وابسته می‌داند.

توضیح بیشتربستن توضیح

برای فهم دقیق‌تر این نکته

او برای ایجاد رغبت از پیام «می‌توانی»، احساس بزرگ‌تر شدن، رضایت کودک و والد و حتی هدیه یا فعالیت دلخواه مثال می‌زند. سپس شروع را به مشاهده میل کودک گره می‌زند. بنابراین عدد هجده ماه در این بخش فرمان شروع برای همه نیست و پاداش نیز در چارچوب دعوت به همکاری مطرح می‌شود، نه وادار کردن کودک ناراضی.

صفحهٔ مستقل این مطلب
دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۵

باید بتواند «خبر» را از «عمل» جدا کند

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

به گفته دکتر هلاکویی کودک باید مرحله خبر را از عمل تشخیص بدهد و تفکیک کند؛ ممکن است بگوید ادرار دارد و همچنان نشسته بازی کند. او پیشنهاد می‌کند گاهی بدون لباس در خانه بچرخد، و زمان‌های معمول دفع — مثلاً بیست دقیقه بعد از ناهار — ثبت شود.

پیشنهاد مجموعهدکتر هلاکویی پیشنهاد می‌کند به زمان‌های معمول دفع توجه یا آن‌ها را ثبت کنید تا موقع مناسب گفت‌وگو و پیشنهاد دستشویی روشن‌تر شود؛ مدت ثابتی برای ثبت تعیین نمی‌کند.

توضیح بیشتربستن توضیح

برای فهم دقیق‌تر این نکته

منظورش این است که کودک احساس نیاز را بشناسد و بداند این خبر با عمل دفع ارتباط دارد؛ ممکن است بگوید ادرار دارد اما همچنان بازی کند. او از فرصت شناخت این حس در پوشک یا گاهی بدون لباس در خانه مثال می‌زند. «بیست دقیقه بعد از ناهار» نمونه یک الگوی شخصی است، نه ساعت ثابت برای همه کودکان.

صفحهٔ مستقل این مطلب
دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۵
راهنماهای تکمیلی و مشترک۲۸

این نکته‌ها هم به این سن مربوط‌اند. برای خواندن توضیح کامل و منبع، عنوان راهنما را انتخاب کنید.

همه «استقلال و مهارت» در این مرحله۵۴

در این مرحله

مرزها و رفتار۶۵ راهنما

گزیده برای ۱۸ تا ۲۴ ماهگی

بایدها و نبایدها

برگرفته از پیشنهادهای
دکتر هلاکویی

جا دادن به انتخاب متفاوت

انجام بدهید

به انتخاب متفاوتی که خطرناک یا آسیب‌زننده نیست فرصت بدهید.

انجام ندهید

صرفاً چون انتخابش با شما فرق دارد، جلوی تجربه را نگیرید.

خواندن توضیح و منبع

نکتهٔ اصلی در مجموعه

استعارهٔ پرهای کودک: فرصتِ استقلال را نگیرید

دکتر هلاکویی فرصتِ تجربه و انتخابِ نوپا را به درآوردنِ پر تشبیه می‌کند و محدود کردنِ مداوم آن را به کندنِ همان پرها. تصویر دیگرش رودخانه‌ای است که به جهان و دیگران می‌پیوندد، در برابر آبِ راکد. توصیهٔ عملیِ این بخش این است که صرفاً متفاوت بودنِ انتخاب کودک، اگر بد، خطرناک یا آسیب‌زننده نیست، دلیلِ جلوگیری از آن نباشد.

پیشنهاد مجموعهپیشنهاد دکتر هلاکویی این است که انتخاب‌های متفاوت و بی‌خطر را آزاد بگذارید تا مرزگذاری برای موقعیت‌های واقعاً خطرناک معنا داشته باشد.

دیدن عبارت اصلی۲ بخش از زیرنویس
قسمت ۳

هشدار مطرح‌شده در مجموعه

هل می‌دهند و گاز می‌گیرند — دشمن نیستند

دکتر هلاکویی می‌گوید کودکان ممکن است یکدیگر را هل بدهند، گاز بگیرند یا مشت و لگد بزنند، چون ناراضی و خشمگین‌اند، نه دشمن و بد. این کار بد است و باید پیش‌بینی و پیشگیری شود؛ اما این با نتیجه گرفتن از یک اختلاف که این دو یکدیگر را دوست ندارند و رابطه‌شان تمام شده، بسیار فرق دارد.

توضیح بیشتربستن توضیح

برای فهم دقیق‌تر این نکته

دکتر هلاکویی می‌گوید آسیب زدن باید متوقف و تا حد ممکن جبران شود و پیش از رخ دادن هم برای پیشگیری از آن فکر شود. در عین حال از یک اختلاف نباید نتیجه گرفت دو کودک بد هستند، همدیگر را دوست ندارند یا دیگر نمی‌توانند با هم بازی کنند. او از بزرگسالان هم می‌خواهد انتظارشان از همبازیِ کودک را با واقعیت سن او هماهنگ کنند.

صفحهٔ مستقل این مطلب
دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۶
راهنماهای تکمیلی و مشترک۲۳

این نکته‌ها هم به این سن مربوط‌اند. برای خواندن توضیح کامل و منبع، عنوان راهنما را انتخاب کنید.

همه «مرزها و رفتار» در این مرحله۶۵

در این مرحله

والدین و خانواده۵۵ راهنما

گزیده برای ۱۸ تا ۲۴ ماهگی

بایدها و نبایدها

برگرفته از پیشنهادهای
دکتر هلاکویی

نگاه منعطف به تغییر رفتار

انجام بدهید

رفتار کودک را در گذر زمان ببینید و برای تغییرهای فردی جا بگذارید.

انجام ندهید

از فهرست سن‌های این گفتار، تقویم قطعیِ آرامش و ناآرامی نسازید.

نکتهٔ همراهنام متخصصان و پشتوانهٔ پژوهشی در این قطعه نیامده است؛ فهرست سن‌ها هم در زیرنویس ابهام دارد و تأیید مستقل نشده است. این پایان‌بندی، توصیف و اطمینان‌بخشیِ خودِ دکتر هلاکویی است؛ تضمینِ بهبود رفتار یا سلامت شخصیت در سن معین نیست.

خواندن توضیح و منبع

آنچه مجموعه می‌گوید

فاصله بیست تا سی‌و‌پنج ماه — و نه سی‌و‌شش

توصیه دکتر هلاکویی این است که فاصله دو فرزند بین بیست تا حداکثر سی یا سی‌و‌پنج ماه باشد؛ او تصریح می‌کند که عدد سی‌و‌شش را عمداً نمی‌گوید، چون بر اساس مطالعات کودکان از سه سالگی دوره ویژه‌ای از حسادت و رقابت را می‌گذرانند و خواهر و برادر تازه در آن زمان روابط را بدتر می‌کند.

توضیح بیشتربستن توضیح

برای فهم دقیق‌تر این نکته

دلیل‌هایی که دکتر هلاکویی برای این فاصله می‌آورد، آمادگی جسمی و روانی والدین و به‌ویژه مادر، و وضعیت فرزند اول و دوم است. او می‌گوید پیش از سه‌سالگی ممکن است کودک پس از دو تا چهار ماه عضو تازه را بپذیرد و پس از سه‌سالگی رقابت و حسادت دشوارتر شود. این بازه‌ها و ارجاع کلی او به «مطالعات» در همین گفتار آمده‌اند و منبع مشخصی در متن معرفی نشده است.

صفحهٔ مستقل این مطلب
دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۶

آنچه مجموعه می‌گوید

ادعای گفتار درباره دوره‌های آرامش و ناآرامی

دکتر هلاکویی، به نقل از متخصصانی که در این قطعه نام نمی‌برد، از دوره‌های تعادل و آرامش و دوره‌های برهم‌خوردنِ تعادل و مشکل‌داشتن با کودک حرف می‌زند. او ابتدا تغییرهای شش‌ماهه و سپس سن‌هایی تا یازده‌سالگی را می‌شمارد؛ فهرست زیرنویس در بعضی عددها مبهم یا ناسازگار است.

نام متخصصان و پشتوانهٔ پژوهشی در این قطعه نیامده است؛ فهرست سن‌ها هم در زیرنویس ابهام دارد و تأیید مستقل نشده است. این پایان‌بندی، توصیف و اطمینان‌بخشیِ خودِ دکتر هلاکویی است؛ تضمینِ بهبود رفتار یا سلامت شخصیت در سن معین نیست.

توضیح بیشتربستن توضیح

برای فهم دقیق‌تر این نکته

در فهرست آرامش، دو، سه، چهار، پنج، عبارتی به صورت «ش و نیم»، هشت و ده‌سالگی آمده است. در فهرست ناآرامی، یک‌ونیم، دو‌ونیم، سه‌ونیم، چهار‌ونیم، پنج، هفت، نه و یازده‌سالگی ثبت شده است. پنج‌سالگی در هر دو فهرست تکرار شده و عبارتِ «ش و نیم» روشن نیست. بنابراین نمی‌توان از این متن یک تقویم دقیق ساخت یا برای کودک در سنی معین انتظار رفتار مشخص داشت. نکتهٔ کلی دکتر هلاکویی، تغییرپذیری رفتار در گذر زمان است؛ اعداد را باید با همین محدودیتِ منبع خواند. او در پایان ادعا می‌کند این نوسان‌های جسمی و روانی تا یازده‌سالگی ادامه دارند و پس از آن، با تربیتِ مناسب، ثبات و شخصیت سالم‌تری شکل می‌گیرد؛ این نتیجهٔ مطلوب، ادعای مشروطِ دکتر هلاکویی است و تضمینِ آیندهٔ کودک نیست.

صفحهٔ مستقل این مطلب
دیدن عبارت اصلی۲ بخش از زیرنویس
قسمت ۴
راهنماهای تکمیلی و مشترک۲۹

این نکته‌ها هم به این سن مربوط‌اند. برای خواندن توضیح کامل و منبع، عنوان راهنما را انتخاب کنید.

همه «والدین و خانواده» در این مرحله۵۵

نسبت به «۱۲ تا ۱۸ ماهگی» چه چیزی تازه است

۲۹ مطلب در این مرحله آمده که در مرحلهٔ قبل نبود.

دیدن ۲۵ مطلب دیگر