زبان و گفت‌وگودر ۲۴ تا ۳۶ ماهگی

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

در بحث کودک نزدیک سه‌سالگی، دکتر هلاکویی می‌گوید او داستان‌های تازه، کمی طولانی‌تر و پرماجراتر می‌خواهد. پیشنهادش این است که اگر قهرمان داستان خوب است و پایان خوشی دارد، نام کودک را در داستان بگذارید تا خودش را در آن سهیم ببیند.

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

در بحث دو تا سه‌سالگی، دکتر هلاکویی پیشنهاد می‌کند هنگام کتاب‌خواندن کودک در آغوش والد باشد، نوازش شود و متن را آهسته و شمرده بشنود. او ورق‌زدن پس از دو‌سالگی، فرصت اصلاح اشتباه و نشان‌دادن شخصیت‌های داستان و کارشان را راهی می‌داند که کودک خود را همکار والد در خواندن ببیند.

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

دکتر هلاکویی می‌گوید از حدود سه سالگی کودک را باید حداقل ماهی یک بار به کتاب‌فروشی و کتابخانه برد، کنار کتاب‌های کودکان ایستاد و آن‌ها را ورق زد. به گفته او این تنها جایی است که پدر و مادر می‌توانند به بیش از یک درخواست کودک پاسخ بدهند: اگر بیش از یک کتاب خواست، این فرصت را به او بدهید.

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

در بحث دو تا سه‌سالگی، دکتر هلاکویی می‌گوید کودک گاهی داستانی کاملاً خیالی می‌سازد یا از ماجرایی کوچک داستانی بزرگ درمی‌آورد. او پیشنهاد می‌کند مشتاقانه بشنوید و پرسش کنید تا کودک پرسش‌وپاسخ را بیاموزد و گفت‌وگو را رابطه‌ای دوستانه تجربه کند، نه فقط جنگ و جدل هنگام اختلاف.

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

در بحث دو تا سه‌سالگی، دکتر هلاکویی می‌گوید کودک ممکن است بهانه بیاورد یا با ذهن خیال‌پرداز خود دلیل‌های عجیبی بسازد. او میان عمل و نظر فرق می‌گذارد: کار بد یا خطرناک را می‌توان متوقف کرد، اما نباید به دلیل عجیب‌بودن استدلال، مانع بیان کودک شد یا به نظر او حمله کرد.

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

برای کودک نزدیک سه‌سالگی که واژه‌ای را نادرست می‌گوید، دکتر هلاکویی پیشنهاد می‌کند شکل درست را در گفت‌وگوهای طبیعیِ بعدی، چند دقیقه، چند ساعت یا روزهای بعد، به کار ببرید. هدف او یادگیریِ تدریجی بدون برجسته‌کردنِ اشتباه کودک در همان لحظه است.

این پیشنهادِ ارتباطی جای ارزیابی تخصصیِ مشکل گفتار را نمی‌گیرد؛ تفاوت دقیقِ تلفظِ مثال نیز در زیرنویس قابل تأیید نیست.

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

در بحث دشواریِ سخن‌گفتن و لکنت، دکتر هلاکویی از والد می‌خواهد از شیوهٔ بیان کودک خجالت نکشد و حامی او باشد. منظور این است که کودک مطمئن بماند با هر شیوه‌ای که حرف بزند، فرصت رساندن پیامش را دارد و با محبت شنیده می‌شود.

هشدار مطرح‌شده در مجموعه

دکتر هلاکویی از این انتظار انتقاد می‌کند که کودک دو تا پنج‌ساله هنگام صحبت دو بزرگسال همیشه ساکت بماند. او جمله‌هایی مثل «من پای تلفنم» یا «بزرگ‌ترها دارند حرف می‌زنند» را، وقتی برای کنارزدنِ حرف کودک به کار می‌روند، با احساس بد و حتی شروع ناروانی مرتبط می‌داند.

پیشنهاد مجموعهپیشنهادِ او در این مثال این است که هر بار کودک سراغ والد می‌آید و حرفی می‌زند، والد از هم‌صحبت خود عذرخواهی کند و توجه کاملش را به کودک بدهد تا خود را بیان کند و از فشار درونی‌اش بکاهد.

رابطهٔ علت‌ومعلولی میان این جمله‌ها و لکنت در این قطعه اثبات نشده است؛ این متن نقد و پیشنهاد ارتباطیِ دکتر هلاکویی را گزارش می‌کند.

هشدار مطرح‌شده در مجموعه

دکتر هلاکویی می‌گوید بعضی کودکان چپ‌دست پس از ممانعت از استفاده از دست چپ، مشکل در سخن‌گفتن پیدا می‌کنند. او این را با دیدگاهی درباره فشار بر سیستم عصبی مرتبط می‌داند و بر آرامش در برخورد با کودک تأکید می‌کند.

نه درصدِ دقیقِ عددِ «۹۸» از زیرنویس قابل تأیید است و نه تضمینِ رفع مشکل؛ این بخش جای ارزیابی و کمک تخصصی را نمی‌گیرد.

هشدار مطرح‌شده در مجموعه

دکتر هلاکویی می‌گوید از دو سالگی این تخیل چنان شدید می‌شود که کودک حتی در گفت‌وگو با شما، تخیلاتش را با واقعیات درمی‌آمیزد و همه را با هم ثبت می‌کند. بعدها حرف‌هایی می‌زند که به نظر شما دروغ می‌آید، اما از نظر او کاملاً واقعیت است، چون هنگام وقوع اتفاق همه را یک‌جا ثبت کرده است.

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی کودکِ دو تا چهار‌ساله را در الگوی خود جزئی از جهان می‌داند که خود را مرکز و حتی مالکِ آن تصور می‌کند. او رفتارِ مهربانانهٔ این سن را نیز به آموخته‌ها، راحتیِ خودِ کودک و رسیدن به خواسته‌ها نسبت می‌دهد و برای توجه به دیگران نقشِ ابزاری قائل می‌شود. این تفسیرِ کلیِ خودِ اوست؛ از آن نمی‌توان دربارهٔ صداقتِ محبتِ یک کودکِ مشخص حکم داد.

آنچه مجموعه می‌گوید

در بحثِ خودمداریِ دو و سه‌سالگی، دکتر هلاکویی می‌گوید کودک ممکن است انتظار داشته باشد اطرافیان مطابقِ میلِ او رفتار کنند؛ او دشواریِ پذیرشِ خواهر یا برادرِ کوچک‌تر را نیز در همین زمینه مطرح می‌کند. به نظرِ او «چرا» گاهی برای شناختن است و گاهی اعتراض به اینکه جهان مطابقِ خواسته نیست؛ او نقشِ اعتراض را در این موقعیت پررنگ‌تر می‌داند.

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی مفهوم‌سازی را ساختنِ تعریف‌هایی برای اشیا و فعالیت‌های اطراف می‌داند. کودک در آغاز ممکن است هر محلِ نشستن، حتی سکوی درِ خانه، را «صندلی» بنامد؛ همچنین باید مفهومِ «بچه» را به دیگر کودکان هم تعمیم دهد. در همین دوره کلمات را به‌عنوان نماد و نمایندهٔ اشیا، مفاهیم و اشخاص می‌شناسد و رفته‌رفته مرزِ کاربردشان را می‌آموزد.

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی برای تعمیمِ بیش‌ازحد مثال می‌زند: کودک همهٔ مردان را «عمو» یا گربه و گاو و گوسفند را مثل سگش «هاپو» می‌نامد. سپس ممکن است به سوی تعمیمِ کم برود و فقط سگِ خودش را هاپو بداند. در توضیحِ او، برخورد با واقعیت و پاسخِ دیگران به اصلاحِ این مرزها کمک می‌کند و حدود سه یا چهار‌سالگی کاربردِ کلیِ واژه‌ها دقیق‌تر می‌شود.

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی تمرکز بر یک جنبه را با مثالِ پدربزرگی توضیح می‌دهد که معمولاً بستنی می‌آورد. کودک ممکن است او را «بابابزرگِ بستنی» بشناسد و آن کارِ برجسته را بیش از ده‌ها کارِ دیگرش ببیند. مقصود این است که در این مرحله، کودک فرد یا شیء را عمدتاً از یک زاویهٔ آشنا درک می‌کند.

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی میان تکرارِ نامِ عدد و فهمِ مقدار فرق می‌گذارد. او «دو» را در این دوره برجسته می‌داند، چون کودک آن را تکرارِ یک می‌فهمد، و مثال می‌زند که گفتنِ «سه سالم است» لزوماً به معنیِ فهمِ عددِ سه نیست. ادعای او که سایر عددها بی‌معنا می‌مانند و ابهام تا حدود شش یا هفت‌سالگی ادامه دارد، توصیفِ کلیِ خودِ اوست.

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی می‌گوید گفتارِ کودک حدود سه‌سالگی روشن‌تر می‌شود، اما پاسخِ او همیشه مطابقِ انتظارِ لفظیِ بزرگسال نیست. در مثالش، به «چه ساعتی غذا خوردی؟» می‌گوید «بستنی»، یا در پاسخِ «کجا بودی؟» به پدربزرگ و مادربزرگ اشاره می‌کند؛ یعنی به بخشِ برجستهٔ سؤال از نگاهِ خودش پاسخ می‌دهد. توصیهٔ او تأکید بر فهمِ رفتارِ کودک است، نه فرضِ اینکه هر پاسخِ نامنتظر بی‌معناست.

عبارتِ پایانیِ زیرنویس دربارهٔ تفاوتِ «کلام» با «رفتار و گفتار» روشن نیست و برای بازنویسیِ دقیق به شنیدنِ صوت نیاز دارد.

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی در دو تا سه‌سالگی سه فرایند را مهم می‌داند: انتخابِ موضوعِ توجه، رمزگذاری یا تفسیر ذهنی آن به شیوهٔ کودک، و ثبت آن در حافظه. او می‌گوید خستگی، خواب‌آلودگی و بیماری توجه را کم می‌کند و در آن حالت نباید انتظار همان توجه را داشت.

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی زبان کودک دو‌ساله را نسبت به قبل معنی‌دارتر و روشن‌تر توصیف می‌کند، با وجود صداهای اضافه. سپس ادعا می‌کند گفتار دخترها در این سن معمولاً روشن‌تر از پسرهاست؛ عددی که برای ابهامِ کلام پسرها می‌گوید در زیرنویس واحد روشنی ندارد.

در زیرنویس «۲۰ یا ۳۰ کلامشون» آمده و «درصد» ثبت نشده است. مقایسهٔ جنسیتی و عدد آن در این قطعه تأیید مستقل ندارند و معیار ارزیابی کودک نیستند.

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی می‌گوید کودک دو‌ساله به پرسش ساده جواب می‌دهد، فرمان را می‌گیرد، و درباره خودش با نام خودش صحبت می‌کند؛ اجزای بدنش را می‌شناسد و با اشاره نامشان را می‌برد یا اگر شما نام ببرید نشان می‌دهد.

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی می‌گوید حدود دو‌سال‌و‌نیم که کودک نزدیک پانصد کلمه به کار می‌برد، گذشته و حال را متوجه می‌شود اما آینده همچنان برای او مبهم است. او علاوه بر اسم، افعال را هم به کار می‌گیرد — «من رفت»، «تو آمدی» — و دیگر نامش را آن‌گونه به کار نمی‌برد بلکه به خودش اشاره می‌کند.

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی کودک حدود دو‌ونیم‌ساله را علاقه‌مند به توجه و تکرار داستان‌های کوتاه توصیف می‌کند. در شرح او، کودک می‌تواند سؤال «کجا» را پاسخ دهد، کم و زیاد و بزرگ و کوچک را تشخیص دهد و با افرادِ کوچک و بزرگ وارد گفت‌وگو شود.

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی می‌گوید کودک در سه سالگی با نام فامیل خودش آشنا می‌شود، نام مهد کودکش را می‌داند و احتمالاً می‌تواند خیابانشان را نام ببرد. غالباً با خودش حرف می‌زند و اگر در همان زمان صدایش کنید، ممکن است پاسخ ندهد. از حرف خودش خنده‌اش می‌گیرد و گاهی با دوست خیالی‌اش صحبت می‌کند.

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی نزدیک سه‌سالگی از فهم تفاوت شب و روز، دیروز و فردا و وقت غذا، و انجام دو کار پشت‌سرهم مثل «لیوان را ببر و عروسکت را بیاور» نام می‌برد. این‌ها در گفتار او نمونه‌های پیچیده‌ترشدنِ فهم و بیان کودک هستند.

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی می‌گوید کودک سه‌ساله معمولاً «چه هست» می‌پرسد، اما پرتکرارترین پرسشش «چرا» است. خستگی و گرسنگی خود را راحت ابراز می‌کند. صداهای اضافه در گفتارش مشخص و تکراری شده‌اند، پس اطرافیان می‌دانند هر کلامش چه معنایی دارد.

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی میان صدا و تلفظ از یک‌سو و کلمات، مفاهیم و جمله‌ها از سوی دیگر فرق می‌گذارد. او سپس لکنت را به دستهٔ دوم نسبت می‌دهد و اشکال در ادای حروف و کلماتِ کودکان تا شش‌سالگی را از آن جدا می‌داند؛ این تعریف، بیانِ خودِ این سخنرانی است.

تعریف و اطمینان‌بخشیِ این قطعه، معیار تشخیص یا جایگزین ارزیابی گفتار و زبان نیست.

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی در مقدمهٔ بحث ناروانی، تکرار چندبارهٔ واژه یا جمله، تردید، مکث و چیزی که «خودسانسوری» می‌نامد را توصیف می‌کند. او این حالت‌ها را میان کودکان رایج و بدون آسیب معرفی می‌کند؛ این اطمینان‌بخشی از خودِ گفتار است.

رایج‌بودنِ مکث یا تکرار به‌تنهایی برای بی‌خطر دانستن یا رد مشکل گفتارِ یک کودک کافی نیست؛ این قطعه ارزیابی فردی ارائه نمی‌کند.

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی درباره تکرار و مکثِ گفتاری در دو تا سه‌سالگی می‌گوید این حالت ممکن است در مهمانی، خستگی یا پیش از خواب بیشتر شود و برای هفته‌ها یا ماه‌ها بماند یا پس از مدتی بازگردد. او همچنین ادعا می‌کند در پسرها دو تا سه برابر بیشتر است و بیشتر کودکان هنگام خشم احتمالاً گفتار روان‌تری دارند.

فراوانی، تفاوت جنسیتی و تعبیر «عادی» در این بخش، ادعاهای دکتر هلاکویی‌اند؛ این توضیح برای تعیین علت یا بی‌نیازی از بررسیِ مشکل گفتار کافی نیست.

آنچه مجموعه می‌گوید

در بحث تکرار و مکث گفتاریِ کودک دو تا سه‌ساله، دکتر هلاکویی پیشنهاد می‌کند شیوهٔ معمول شنیدن را حفظ کنید و ناروانی را مرکز توجه نکنید. او ادادرآوردن، کامل‌کردن حرف از طرف کودک، اصلاح فوری و درخواست دوباره‌گفتنِ درست، آهسته یا شمرده را رد می‌کند.

«کمکش نکنید» در این فهرست درباره مداخله در همان لحظهٔ حرف‌زدن است؛ از آن نباید منعِ کمک تخصصی یا بی‌پاسخ‌گذاشتن کودک برداشت کرد.

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی در حالتی که ناروانی شدید است و کودک ممکن است در محیط آموزشی یا جمع آشنایان با واکنش نامناسب یا سربه‌سرگذاشتن روبه‌رو شود، پیشنهاد می‌کند مدتی از آن محیط دور بماند یا در خانه باشد. این شرطِ مربوط به واکنش دیگران، بخش اصلیِ مثال اوست.

این پیشنهادِ خودِ دکتر هلاکویی است و در این قطعه مدت، معیار تصمیم و پیامدهای کنارگذاشتن کودک از محیط توضیح داده نمی‌شود؛ نباید آن را دستور قطعیِ ماندن در خانه یا جایگزین رسیدگی تخصصی دانست.

آنچه مجموعه می‌گوید

در ادامهٔ بحث ناروانیِ گفتار، دکتر هلاکویی زمینه‌های ارثی و عصبی را هم نام می‌برد، اما ادعا می‌کند در بیشتر موارد ناراحتی و نیاز کودک به محبت و توجه نقش اصلی دارند. پیشنهاد او در همین چارچوب، رسیدگی به نیازها و فراهم‌کردن فرصت آرامش است.

این نسبت‌دادنِ علت، ادعای همین سخنرانی است؛ از آن نمی‌توان نتیجه گرفت مشکل گفتارِ کودک ناشی از کمبود محبت یا تقصیر والد است.

آنچه مجموعه می‌گوید

در برنامه پیشنهادیِ دکتر هلاکویی برای خانواده ایرانیِ ساکن محیط انگلیسی‌زبان، کودک در دو تا سه سالگی روزانه سه تا پنج ساعت با محیط انگلیسی آشنا می‌شود و در سه تا چهار سالگی این ارتباط به حداقل هشت ساعت می‌رسد. زبان خانه در این برنامه فارسی باقی می‌ماند. این ساعت‌ها برنامه خودِ او هستند، نه اندازه‌ای مستقل که در متن تأیید شده باشد.